Skip to main content
กลับสู่บทความทั้งหมด

Legal

เลิกจ้างพนักงานให้ถูกกฎหมาย: ค่าชดเชย ค่าบอกกล่าวล่วงหน้า และเส้นทางสู่ศาลแรงงาน

2026-09-09 12 minหุ้นส่วนผู้จัดการ
ทนายความกำลังให้คำปรึกษาและอธิบายสัญญากับลูกค้าในห้องประชุมสำนักงานกรุงเทพฯ
ทนายความกำลังให้คำปรึกษาและอธิบายสัญญากับลูกค้าในห้องประชุมสำนักงานกรุงเทพฯ

เขียนโดย

หุ้นส่วนผู้จัดการ

ทนายความอาวุโส สภาทนายความในพระบรมราชูปถัมภ์

ที่ปรึกษากฎหมายธุรกิจกว่า 15 ปี ดูแลงานควบรวมกิจการ สัญญาการค้า และข้อพิพาทพาณิชย์ระหว่างประเทศให้ลูกค้าองค์กร

ตรวจทานโดย

หัวหน้าฝ่ายบัญชี (CPA)

ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต ขึ้นทะเบียนสภาวิชาชีพบัญชี

ตรวจความถูกต้องของข้อกฎหมายและตัวเลขก่อนเผยแพร่ · เผยแพร่ 2026-09-09 · แก้ไขล่าสุด 2026-09-09

ดูคุณวุฒิผู้ตรวจทาน

การยุติสัญญาจ้างเป็นเรื่องที่ผู้ประกอบการต้องเผชิญไม่ช้าก็เร็ว ไม่ว่าจะเพราะปรับโครงสร้างองค์กร พนักงานทำผิดวินัย หรือธุรกิจซบเซาจนต้องลดขนาด แต่การเลิกจ้างที่ทำโดยไม่รอบคอบมักจบลงด้วยข้อพิพาทที่ศาลแรงงาน ซึ่งกินเวลาและงบประมาณมากกว่าค่าชดเชยที่ควรจ่ายตั้งแต่ต้นหลายเท่า บทความนี้อธิบายกรอบตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 (แก้ไขเพิ่มเติม) ตั้งแต่การคำนวณค่าชดเชย การบอกกล่าวล่วงหน้า ไปจนถึงขั้นตอนเมื่อคดีเข้าสู่ศาล พร้อมงานเอกสารฝั่งบัญชีเงินเดือนที่ต้องเตรียมให้พร้อมก่อนแจ้งพนักงานคนใดคนหนึ่งว่าจะพ้นสภาพการเป็นลูกจ้าง

ค่าชดเชยตามอายุงาน: ตัวเลขที่ต้องคำนวณให้แม่นก่อนแจ้งเลิกจ้าง

มาตรา 118 แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงานกำหนดอัตราค่าชดเชยตามอายุงานของลูกจ้างเป็นขั้นบันได เริ่มจากลูกจ้างที่ทำงานครบ 120 วันแต่ไม่ถึง 1 ปี ได้รับค่าชดเชยเท่าค่าจ้าง 30 วัน ไล่ระดับขึ้นไปจนถึงลูกจ้างที่ทำงานตั้งแต่ 20 ปีขึ้นไป ซึ่งได้รับสูงสุดเท่าค่าจ้าง 400 วัน ตัวเลขเหล่านี้เป็นขั้นต่ำตามกฎหมาย นายจ้างจะจ่ายน้อยกว่านี้ไม่ได้ไม่ว่าจะระบุไว้ในสัญญาจ้างอย่างไร

ฝ่ายบัญชีเงินเดือนต้องแยกให้ชัดว่า ค่าจ้างที่ใช้เป็นฐานคำนวณหมายถึงค่าจ้างอัตราสุดท้ายรวมค่าจ้างประจำที่จ่ายสม่ำเสมอ เช่น ค่าตำแหน่งหรือค่าครองชีพที่จ่ายทุกเดือนโดยไม่ผันแปรตามผลงาน แต่ไม่รวมโบนัสตามผลประกอบการหรือค่าคอมมิชชันที่ไม่แน่นอน หากคำนวณฐานผิดพลาด พนักงานสามารถยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานเพื่อเรียกส่วนต่างได้ทันที

กรณีเลิกจ้างเพราะเหตุที่มาตรา 119 ยกเว้นไว้ เช่น ทุจริตต่อหน้าที่ กระทำผิดอาญาโดยเจตนาต่อนายจ้าง หรือฝ่าฝืนข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานอย่างร้ายแรง นายจ้างไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย แต่ภาระการพิสูจน์ตกอยู่ที่นายจ้างเต็มที่ ตัวอย่างสมมุติ เช่น หากบริษัทกล่าวหาว่าพนักงานคลังสินค้ายักยอกของ แต่ไม่มีบันทึกตรวจนับหรือกล้องวงจรปิดยืนยัน ศาลแรงงานมักเอนเอียงไปทางลูกจ้างเพราะขาดพยานหลักฐานที่หนักแน่นพอ

ค่าบอกกล่าวล่วงหน้า: สัญญาไม่มีกำหนดเวลากับข้อยกเว้นที่มักเข้าใจผิด

สำหรับสัญญาจ้างที่ไม่มีกำหนดระยะเวลาแน่นอน ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 582 ประกอบมาตรา 17 แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน กำหนดให้ฝ่ายที่ประสงค์จะเลิกสัญญาแจ้งอีกฝ่ายไว้ก่อนเป็นเวลาไม่น้อยกว่าหนึ่งรอบการจ่ายเงินเดือน โดยแจ้งก่อนหรือในวันจ่ายค่าจ้างงวดใดงวดหนึ่ง เพื่อให้มีผลเลิกจ้างในงวดถัดไป หากนายจ้างไม่แจ้งล่วงหน้าตามกำหนดนี้ ต้องจ่ายสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้าแทน

ข้อที่ผู้ประกอบการมักเข้าใจผิดคือคิดว่าการเลิกจ้างเพราะกระทำผิดร้ายแรงตามมาตรา 119 ทำให้ไม่ต้องจ่ายทั้งค่าชดเชยและสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้าเสมอไป ในความเป็นจริงสิทธิทั้งสองส่วนพิจารณาแยกจากกันคนละมาตรา แม้พฤติการณ์บางกรณีจะเข้าเงื่อนไขยกเว้นค่าชดเชยได้ แต่สิทธิเรื่องสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้าตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ยังต้องพิจารณาความร้ายแรงของเหตุอีกชั้นหนึ่งตามมาตรา 583

ในทางปฏิบัติ ฝ่ายบุคคลควรบันทึกวันที่แจ้งเลิกจ้างเป็นลายลักษณ์อักษรทุกครั้ง พร้อมให้พนักงานลงชื่อรับทราบหรือส่งเป็นหนังสือทางไปรษณีย์ตอบรับหากพนักงานปฏิเสธไม่รับเอกสาร เพราะวันที่แจ้งมีผลโดยตรงต่อการคำนวณว่าสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้าควรเป็นจำนวนเท่าใด และเป็นหลักฐานสำคัญหากคดีขึ้นสู่ศาลแรงงานในภายหลัง

เลิกจ้างไม่เป็นธรรม: เส้นแบ่งระหว่างสิทธิของนายจ้างกับการใช้สิทธิเกินขอบเขต

พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน พ.ศ. 2522 มาตรา 49 ให้อำนาจศาลแรงงานพิจารณาว่าการเลิกจ้างครั้งใดเป็น 'การเลิกจ้างที่ไม่เป็นธรรม' หรือไม่ แม้นายจ้างจะมีสิทธิเลิกจ้างได้ตามกฎหมายและจ่ายค่าชดเชยครบถ้วนแล้วก็ตาม แนวคำวินิจฉัยที่ผ่านมามักพิจารณาจากเหตุผลที่แท้จริงในการเลิกจ้าง ความจำเป็นทางธุรกิจ และการปฏิบัติต่อพนักงานอย่างเป็นระบบเดียวกันหรือไม่

ตัวอย่างสมมุติที่พบบ่อยคือ บริษัทอ้างเหตุปรับลดพนักงานเพราะภาวะเศรษฐกิจ แต่กลับเลิกจ้างเฉพาะพนักงานที่ใกล้ครบเกษียณอายุหรือพนักงานที่เพิ่งลาคลอด ขณะที่ยังเปิดรับสมัครตำแหน่งใกล้เคียงกันอยู่ ลักษณะเช่นนี้เสี่ยงถูกวินิจฉัยว่าเลิกจ้างไม่เป็นธรรม แม้จะจ่ายค่าชดเชยตามมาตรา 118 ครบถ้วนแล้วก็ตาม ศาลอาจสั่งให้นายจ้างจ่ายค่าเสียหายเพิ่มเติมหรือรับกลับเข้าทำงาน

นายจ้างที่ต้องการลดความเสี่ยงควรมีเกณฑ์การคัดเลือกที่เป็นลายลักษณ์อักษรและใช้อย่างสม่ำเสมอ เช่น อิงตามผลประเมินงานย้อนหลัง ตำแหน่งงานที่ยุบเลิกจริง หรือลำดับอาวุโส และเก็บเอกสารประกอบการตัดสินใจไว้เป็นระบบ เพราะเมื่อคดีขึ้นศาล ภาระในการอธิบายเหตุผลที่แท้จริงมักตกอยู่ที่ฝ่ายนายจ้างเป็นหลัก

เมื่อพนักงานยื่นฟ้องที่ศาลแรงงาน: ขั้นตอนที่นายจ้างควรรู้

คดีแรงงานส่วนใหญ่เริ่มต้นด้วยการที่ลูกจ้างยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานก่อน หรือยื่นฟ้องตรงต่อศาลแรงงานก็ได้ตามพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลแรงงานฯ ซึ่งกำหนดให้การพิจารณาคดีเป็นไปโดยรวดเร็ว ไม่เคร่งครัดเรื่องแบบฟอร์มเท่าคดีแพ่งทั่วไป และไม่มีการเรียกเก็บค่าธรรมเนียมศาลจากฝ่ายลูกจ้าง จุดนี้ทำให้ลูกจ้างจำนวนมากกล้าฟ้องแม้จำนวนเงินที่เรียกร้องจะไม่สูงมาก

เมื่อได้รับหมายเรียก นายจ้างต้องเตรียมพยานเอกสารตั้งแต่สัญญาจ้าง ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน หนังสือเตือน บันทึกการประเมินผลงาน และหลักฐานการจ่ายค่าจ้างย้อนหลัง ศาลแรงงานมักนัดไกล่เกลี่ยก่อนสืบพยานเสมอ ซึ่งเป็นโอกาสที่ทั้งสองฝ่ายจะยุติข้อพิพาทด้วยการตกลงจ่ายค่าชดเชยหรือค่าเสียหายในจำนวนที่ยอมรับได้โดยไม่ต้องเดินหน้าสืบพยานให้เสียเวลา

งานว่าความและการขึ้นศาลแรงงานเป็นส่วนที่สำนักงานกฎหมายในเครือของเราดูแลโดยตรง แยกจากงานบัญชีเงินเดือนที่เตรียมเอกสารเบื้องต้น ผู้ที่ต้องการทนายความไปปรากฏตัวในชั้นศาล อ่านรายละเอียดของงานส่วนนั้นได้ที่เว็บไซต์ https://tla.co.th

เอกสารและบัญชีเงินเดือนที่ต้องเตรียมก่อนแจ้งเลิกจ้างทุกครั้ง

ก่อนแจ้งเลิกจ้างพนักงานคนใด ฝ่ายบัญชีเงินเดือนควรปิดยอดค่าจ้างค้างจ่าย วันลาพักร้อนคงเหลือที่ต้องจ่ายเป็นเงินตามสัดส่วน และตรวจสอบเงินสมทบกองทุนสำรองเลี้ยงชีพหรือประกันสังคมให้ครบถ้วน เพื่อให้หนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย และหนังสือรับรองการทำงานสามารถออกให้พนักงานได้ทันทีโดยไม่ต้องแก้ไขย้อนหลัง

เอกสารสำคัญอีกชุดคือหนังสือแจ้งเลิกจ้างที่ระบุเหตุผลอย่างชัดเจน เพราะมาตรา 17/1 กำหนดว่าหากนายจ้างไม่ได้ระบุเหตุแห่งการเลิกจ้างไว้ในหนังสือบอกเลิกสัญญา จะยกเหตุนั้นขึ้นอ้างในภายหลังเพื่อไม่จ่ายค่าชดเชยไม่ได้ ดังนั้นหนังสือเลิกจ้างจึงไม่ใช่เอกสารพิธีการ แต่เป็นเอกสารที่มีผลผูกพันทางกฎหมายโดยตรง

นายจ้างควรจัดทำรายการสรุปเงินได้และรายการหักทั้งหมด ณ วันสิ้นสุดสัญญาจ้างให้พนักงานเซ็นรับทราบคู่กับใบเสร็จการจ่ายเงินก้อนสุดท้าย เก็บสำเนาไว้อย่างน้อยตามอายุความสิบปีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์สำหรับหนี้ตามคำพิพากษา และอย่างน้อยสองปีสำหรับสิทธิเรียกร้องค่าจ้างทั่วไป เพื่อให้มีหลักฐานพร้อมหากถูกเรียกตรวจสอบภายหลัง

สิ่งที่ควรตรวจสอบก่อนมอบหมายคดีแรงงานให้ทนายความ

คดีแรงงานมีจังหวะการพิจารณาที่ต่างจากคดีแพ่งทั่วไปอย่างมาก ทนายความที่ไม่คุ้นเคยกับบรรยากาศศาลแรงงานอาจพลาดโอกาสไกล่เกลี่ยที่เหมาะสม จึงควรถามตรง ๆ ว่าทนายความเคยว่าความในศาลแรงงานกี่คดีในช่วงสามปีที่ผ่านมา และเคยรับมือกับคดีเลิกจ้างไม่เป็นธรรมลักษณะใกล้เคียงกับกรณีของบริษัทหรือไม่ พร้อมขอดูใบอนุญาตทนายความและตรวจสอบสถานะสมาชิกกับสภาทนายความแห่งประเทศไทยได้โดยตรง

เรื่องค่าใช้จ่ายต้องตกลงเป็นลายลักษณ์อักษรตั้งแต่ต้นว่าคิดค่าบริการแบบเหมาจ่ายรายคดี รายชั่วโมง หรือมีค่าธรรมเนียมความสำเร็จแยกต่างหาก และระบุให้ชัดว่าค่าขึ้นศาล ค่าส่งหมาย หรือค่าเดินทางไปต่างจังหวัดรวมอยู่ในราคาแล้วหรือไม่ เพื่อไม่ให้เกิดใบเรียกเก็บที่งอกขึ้นภายหลังโดยไม่มีการแจ้งล่วงหน้า

ควรสอบถามให้ชัดว่าใครจะเป็นผู้ปรากฏตัวจริงในนัดพิจารณาแต่ละครั้ง เพราะบางสำนักงานมอบหมายทนายความรุ่นน้องที่ไม่เคยพบลูกความมาก่อนไปว่าความแทน และควรได้รับรายงานความคืบหน้าเป็นระยะพร้อมขอบเขตงานเป็นลายลักษณ์อักษร หากทนายความรับปากว่าชนะคดีแน่นอน เรียกรับเงินสดโดยไม่ออกใบเสร็จ หรือปฏิเสธทำสัญญาว่าจ้างเป็นลายลักษณ์อักษร ถือเป็นสัญญาณเตือนที่ควรพิจารณาหาสำนักงานอื่นแทน และควรถามด้วยว่าสำนักงานเคยรับว่าความให้ฝ่ายลูกจ้างในลักษณะเดียวกันมาก่อนหรือไม่ เพื่อป้องกันความขัดแย้งทางผลประโยชน์

สรุป

การเลิกจ้างพนักงานที่รอบคอบเริ่มต้นจากการคำนวณค่าชดเชยและสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้าให้ถูกต้อง มีเหตุผลที่อธิบายได้และใช้เกณฑ์เดียวกันกับพนักงานทุกคน พร้อมเอกสารบัญชีเงินเดือนที่ปิดยอดครบถ้วนก่อนแจ้งเลิกจ้าง หากข้อพิพาทเดินไปถึงศาลแรงงาน การมีทนายความที่คุ้นเคยกับกระบวนพิจารณาจะช่วยลดความเสี่ยงได้มาก เนื้อหาในบทความนี้สะท้อนกฎเกณฑ์ ณ เดือนกันยายน 2569 เป็นภาพรวมเพื่อการศึกษาเบื้องต้นเท่านั้น มิใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับกรณีใดกรณีหนึ่งโดยเฉพาะ

ปรึกษาทีมเราฟรี

คำถามที่พบบ่อย

พนักงานทดลองงานมีสิทธิได้ค่าชดเชยหรือไม่+

หากทำงานครบ 120 วันขึ้นไปแล้วถูกเลิกจ้างโดยไม่ใช่เหตุตามมาตรา 119 มีสิทธิได้รับค่าชดเชยตามอายุงานเช่นเดียวกับพนักงานประจำทั่วไป แม้จะยังอยู่ในช่วงทดลองงานตามระเบียบภายในบริษัทก็ตาม

บริษัทให้เซ็นใบลาออกแทนการเลิกจ้างได้หรือไม่+

หากพนักงานไม่ได้สมัครใจลาออกจริงแต่ถูกกดดันให้เซ็น ศาลแรงงานสามารถวินิจฉัยข้อเท็จจริงจากพฤติการณ์แวดล้อมว่าเป็นการเลิกจ้างโดยปริยาย และนายจ้างยังต้องรับผิดจ่ายค่าชดเชยตามกฎหมายอยู่ดี

จ่ายค่าชดเชยเกินกว่าที่กฎหมายกำหนดได้หรือไม่+

ได้ กฎหมายกำหนดเฉพาะขั้นต่ำ นายจ้างสามารถจ่ายมากกว่านั้นได้ตามข้อตกลงพิเศษ เช่น โครงการเกษียณอายุก่อนกำหนดที่มีเงื่อนไขจูงใจเพิ่มเติม

ต้องแจ้งกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานก่อนเลิกจ้างหมู่หรือไม่+

กรณีเลิกจ้างจำนวนมากเนื่องจากปรับปรุงหน่วยงาน กระบวนการผลิต หรือการจำหน่าย มาตรา 121 กำหนดให้แจ้งพนักงานตรวจแรงงานและลูกจ้างล่วงหน้าตามกรอบเวลาที่กฎหมายวางไว้ ก่อนวันเลิกจ้างมีผล

หากแพ้คดีที่ศาลแรงงานต้องเสียค่าอะไรเพิ่มบ้าง+

นอกจากค่าชดเชยและสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้าที่ค้างจ่าย ศาลอาจสั่งให้จ่ายดอกเบี้ยผิดนัดและค่าเสียหายจากการเลิกจ้างไม่เป็นธรรมตามที่วินิจฉัย ซึ่งจำนวนขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงแต่ละคดี

ควรเก็บเอกสารเกี่ยวกับการเลิกจ้างนานเท่าใด+

ควรเก็บอย่างน้อยสองปีสำหรับเอกสารค่าจ้างทั่วไปตามอายุความเรียกร้อง และควรเก็บยาวกว่านั้นสำหรับคดีที่มีคำพิพากษาแล้ว เพราะสิทธิบังคับตามคำพิพากษามีอายุความสิบปี

บทความที่เกี่ยวข้อง

ดูทั้งหมด →
Notary / Legalizationหมวดเดียวกัน

เชนงาน Notary → MFA → สถานทูต: ตารางเวลา 5 วันทำการที่ใช้ได้จริง

ตารางวันต่อวันจากเคสจริงปี 2568 — จาก Notary ที่สาขาสีลมถึงสถานทูตออสเตรเลีย พร้อมค่าใช้จ่ายและจุดที่มักติดขัด

6 minอ่านบทความ เชนงาน Notary → MFA → สถานทูต: ตารางเวลา 5 วันทำการที่ใช้ได้จริง →
Legalหมวดเดียวกัน

ชนะคดีแล้วแต่ยังไม่ได้เงิน: ขั้นตอนบังคับคดี สืบทรัพย์ และอายัดทรัพย์ในทางปฏิบัติ

คำพิพากษาให้ชนะคดีเป็นเพียงจุดเริ่มต้น เจ้าหนี้ต้องเดินเรื่องบังคับคดี สืบทรัพย์ลูกหนี้ และยื่นอายัดเงินเดือนหรือบัญชีธนาคารเอง บทความนี้อธิบายลำดับขั้น ค่าใช้จ่ายที่ต้องวางล่วงหน้า อายุความบังคับคดี 10 ปี และการบันทึกหนี้สูญ

12 minอ่านบทความ ชนะคดีแล้วแต่ยังไม่ได้เงิน: ขั้นตอนบังคับคดี สืบทรัพย์ และอายัดทรัพย์ในทางปฏิบัติ →
Legalหมวดเดียวกัน

ต่างชาติถือหุ้นบริษัทไทย: ความเสี่ยงนอมินีและวิธีตั้งโครงสร้างให้ถูกกฎหมาย

สรุปกรอบ พ.ร.บ. การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว บัญชีแนบท้าย ความเสี่ยงเรื่องผู้ถือหุ้นนอมินี หลักฐานที่มาของเงินลงทุนที่ผู้ถือหุ้นไทยควรเตรียม และทางเลือกที่ถูกกฎหมายอย่าง Amity Treaty, BOI และใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว

12 minอ่านบทความ ต่างชาติถือหุ้นบริษัทไทย: ความเสี่ยงนอมินีและวิธีตั้งโครงสร้างให้ถูกกฎหมาย →
Legalหมวดเดียวกัน

กรรมการต้องรับผิดส่วนตัวเมื่อไร: ค้ำประกัน หนี้ภาษี ประกันสังคม เช็ค และการลาออกที่ยังไม่จดทะเบียน

บริษัทจำกัดแยกความรับผิดจากผู้ถือหุ้นและกรรมการเป็นหลักการทั่วไป แต่มีช่องทางเฉพาะที่กรรมการอาจถูกไล่เบี้ยเป็นการส่วนตัวได้ บทความนี้ไล่เรียงจุดเสี่ยงที่พบบ่อยและวิธีวางระบบป้องกันล่วงหน้า

12 minอ่านบทความ กรรมการต้องรับผิดส่วนตัวเมื่อไร: ค้ำประกัน หนี้ภาษี ประกันสังคม เช็ค และการลาออกที่ยังไม่จดทะเบียน →