ภาษีมูลค่าเพิ่มและใบกำกับภาษี

เกณฑ์บังคับผูกกับรายรับจากการขายสินค้าหรือให้บริการที่ต้องเสีย VAT ในรอบปี เมื่อยอดถึงเกณฑ์ต้องยื่นคำขอภายในกำหนดนับจากวันที่ยอดครบ ไม่ใช่รอสิ้นปี ธุรกิจที่ยื่นช้ามักถูกประเมินภาษีขายย้อนหลังโดยไม่ได้สิทธิใช้ภาษีซื้อในช่วงนั้น

คุ้มเมื่อลูกค้าเป็นนิติบุคคลที่ต้องการใบกำกับภาษี หรือมีต้นทุนที่มี VAT สูงจนขอคืนได้มากกว่าภาระงานเอกสาร แต่ไม่คุ้มถ้าลูกค้าเป็นผู้บริโภครายย่อยและต้นทุนหลักเป็นค่าแรงที่ไม่มีภาษีซื้อ เพราะราคาขายจะสูงขึ้นทันที

ต้องมีคำว่าใบกำกับภาษี ชื่อที่อยู่และเลขประจำตัวผู้เสียภาษีของทั้งผู้ขายและผู้ซื้อ เลขที่และวันที่ รายละเอียดสินค้าหรือบริการ มูลค่าและจำนวนภาษีแยกให้เห็น หากขาดรายการใดรายการหนึ่ง ผู้ซื้อจะใช้เป็นภาษีซื้อไม่ได้ และการแก้ไขด้วยปากกาบนหน้าเอกสารไม่ทำให้สมบูรณ์

กลุ่มที่พบบ่อยคือค่ารับรอง ค่าใช้จ่ายรถยนต์นั่งไม่เกินสิบที่นั่งรวมค่าซ่อมและน้ำมัน และรายจ่ายที่ไม่เกี่ยวกับกิจการ อีกกลุ่มคือภาษีซื้อจากใบกำกับที่มีข้อความไม่ครบหรือออกโดยผู้ไม่มีสิทธิออก ซึ่งตรวจพบภายหลังแล้วต้องปรับปรุงงบพร้อมเบี้ยปรับ

สินค้าต้องมีใบขนสินค้าขาออกที่ผ่านพิธีการแล้วเป็นหลักฐาน ส่วนบริการต้องพิสูจน์ได้ว่าใช้ผลของบริการในต่างประเทศ ประเด็นที่ถูกตีกลับบ่อยคือบริการที่ลูกค้าอยู่ต่างประเทศแต่ผลของงานถูกใช้ในไทย ซึ่งยังต้องเสียในอัตราปกติ

หากรับบริการจากผู้ประกอบการต่างประเทศและใช้บริการนั้นในไทย ผู้จ่ายมีหน้าที่นำส่งภาษีมูลค่าเพิ่มด้วยแบบ ภ.พ.36 แล้วจึงนำไปใช้เป็นภาษีซื้อในเดือนถัดไปได้ ธุรกิจที่ลืมส่วนนี้มักถูกประเมินย้อนหลังหลายปีพร้อมเงินเพิ่ม

ยื่นเป็นรายเดือนตามกำหนดของเดือนภาษี และต้องยื่นแม้ไม่มีรายได้หรือไม่มีภาษีต้องชำระ การเว้นไม่ยื่นในเดือนที่เงียบทำให้เกิดค่าปรับสะสมและกระทบสถานะผู้เสียภาษีตอนขอคืนภาษีในรอบถัดไป

หากมูลค่าเปลี่ยนเพราะลดราคาหรือคืนสินค้า ให้ออกใบลดหนี้หรือใบเพิ่มหนี้อ้างอิงฉบับเดิม แต่ถ้าข้อมูลผิดตั้งแต่ต้น เช่น ชื่อหรือเลขผู้เสียภาษี ให้ยกเลิกและออกฉบับใหม่โดยเก็บฉบับที่ยกเลิกไว้ครบชุด ห้ามทำลายต้นฉบับที่ยกเลิก

การยกไปใช้เดือนถัดไปเรียบง่ายและมักไม่ถูกตรวจเชิงลึก ส่วนการขอคืนเป็นเงินเหมาะกับกรณีที่ยอดสะสมสูงและเอกสารพร้อมรับการตรวจ เพราะคำขอคืนมักตามมาด้วยการเรียกดูใบกำกับและหลักฐานการชำระเงินย้อนหลัง

ผู้ขายที่จด VAT ยังมีหน้าที่ออกเอกสารสำหรับการขายของตนเอง ส่วนค่าธรรมเนียมที่แพลตฟอร์มเรียกเก็บเป็นรายการที่ผู้ขายรับใบกำกับเข้ามาเป็นภาษีซื้อ การอ่านรายงานยอดขายของแพลตฟอร์มโดยไม่กระทบยอดกับใบกำกับที่ออกเอง เป็นสาเหตุผลต่างที่พบมากที่สุด

ต้องยื่นแจ้งเปลี่ยนแปลงเพิ่มสถานประกอบการก่อนเริ่มใช้จริง และแสดงใบทะเบียนที่สาขานั้นให้เห็นชัด ใบกำกับภาษีต้องระบุสถานประกอบการที่ออกให้ตรงกับทะเบียน มิฉะนั้นผู้ซื้ออาจถูกตัดสิทธิภาษีซื้อทั้งฉบับ

ต้องเก็บรายงานภาษีขาย รายงานภาษีซื้อ และเอกสารประกอบไว้ตามระยะเวลาที่กฎหมายกำหนดและพร้อมให้ตรวจที่สถานประกอบการ การเก็บเป็นไฟล์ภาพอย่างเดียวโดยไม่มีระบบค้นหาที่จับคู่กับเลขที่เอกสาร ทำให้การตรวจยืดเยื้อและเสี่ยงถูกประเมินจากยอดที่หาเอกสารไม่พบ

จด VAT หรือจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม เริ่มจากยื่นคำขอพร้อมหนังสือรับรองบริษัท บัตรประชาชนกรรมการ หลักฐานสถานประกอบการ และแผนที่ตั้ง ไปยังสำนักงานสรรพากรพื้นที่หรือยื่นออนไลน์ หากรายได้เกิน 1.8 ล้านบาทต่อปีต้องยื่นภายใน 30 วันนับจากวันที่เกินเกณฑ์

รายงานภาษีซื้อควรระบุเลขที่และวันที่ใบกำกับภาษี ชื่อผู้ขาย เลขประจำตัวผู้เสียภาษี มูลค่าสินค้าหรือบริการ และภาษีมูลค่าเพิ่มที่สามารถนำมาหักได้ รวมถึงภาษีนำเข้าและภาษีจากบริการต่างประเทศที่ได้รับใบเสร็จถูกต้อง เพื่อสรุปคู่กับรายงานภาษีขายก่อนยื่น ภ.พ.30

ภ.พ.09 คือแบบคำขอเลิกจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม ใช้เมื่อกิจการเลิกประกอบการ ยอดขายต่ำกว่าเกณฑ์ต่อเนื่อง หรือไม่มีลักษณะเป็นผู้ประกอบการจดทะเบียนตามที่กฎหมายกำหนด ก่อนยื่นต้องเคลียร์ภาษีขายค้างและส่งคืนใบทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม

ค่าขนส่งภายในประเทศเป็นบริการที่อยู่ในบังคับภาษีมูลค่าเพิ่ม ผู้ให้บริการต้องออกใบกำกับภาษีและผู้ใช้บริการนำภาษีซื้อไปเครดิตได้ หากจ่ายให้ผู้ประกอบการต่างประเทศที่ไม่มีสาขาในไทย ผู้ใช้บริการต้องนำส่ง VAT ด้วยแบบ ภ.พ.36

ยื่นผ่านระบบของกรมสรรพากรออนไลน์หรือ RD Smart Service โดยอัปโหลดหนังสือรับรองบริษัท บัตรประชาชนกรรมการ แผนที่สถานประกอบการ รูปถ่าย และเอกสารยินยอมผู้เช่า หากเป็นของตนเองให้มีหลักฐานกรรมสิทธิ์ หลังยื่นจะได้เลขทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มและต้องออกใบกำกับภาษีตั้งแต่เริ่มประกอบการที่เข้าเกณฑ์

ภาษีนำเข้าประกอบด้วยอากรขาเข้า ภาษีสรรพสามิตหากเป็นสินค้าควบคุม และภาษีมูลค่าเพิ่มคำนวณจากฐานภาษีที่รวมราคาสินค้า ค่าขนส่งประกันภัย และอากรขาเข้า ผู้นำเข้าสามารถนำภาษีมูลค่าเพิ่มที่ชำระไปเครดิตเป็น input tax ได้ในเดือนที่มีใบเสร็จรับเงิน

ใบกำกับภาษีเต็มรูปแบบต้องระบุชื่อและเลขประจำตัวผู้เสียภาษีของผู้ขายและผู้ซื้อ วันที่ออก ลำดับที่เอกสาร รายละเอียดสินค้าหรือบริการ จำนวน ราคา มูลค่ารวม และภาษีมูลค่าเพิ่มแยกต่างหาก ต้องมีลายเซ็นผู้มีอำนาจ หากข้อมูลไม่ครบผู้ซื้ออาจถูกตัดสิทธิ์หักภาษีซื้อ

ภาษีขายคือ VAT ที่ผู้ประกอบการเรียกจากลูกค้าเมื่อขายสินค้าหรือบริการ ภาษีซื้อคือ VAT ที่จ่ายให้ผู้ขายเมื่อซื้อสินค้าหรือบริการ ภาษีมูลค่าเพิ่มที่ต้องนำส่งในแต่ละเดือนคือ ภาษีขายหักด้วยภาษีซื้อ หากภาษีซื้อมากกว่าภาษีขายจะเกินยอดนำส่งและสามารถขอคืนหรือนำไปหักในเดือนถัดไปได้

debit note หรือใบเพิ่มหนี้ ออกเมื่อมูลค่าสินค้าหรือบริการที่เคยแจ้งไว้ต่ำกว่าความเป็นจริง เช่น ส่งของเพิ่ม คิดราคาผิดต่ำกว่าที่ตกลง หรือมีค่าใช้จ่ายเพิ่มตามสัญญา ส่วน credit note หรือใบลดหนี้ ออกเมื่อมูลค่าลดลง เช่น รับคืนสินค้า ลดราคาเพราะสินค้าชำรุด หรือคิดราคาเกิน ทั้งสองฉบับเป็นเอกสารตามประมวลรัษฎากรที่ต้องอ้างอิงเลขที่และวันที่ของใบกำกับภาษีฉบับเดิม ระบุเหตุผลของการปรับ และคิดภาษีมูลค่าเพิ่มเฉพาะส่วนต่างเท่านั้น ผู้ออกต้องเป็นผู้ประกอบการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม

ฝ่ายผู้ขายนำใบลดหนี้ไปหักออกจากภาษีขายในเดือนภาษีที่ออกเอกสาร ไม่ต้องย้อนไปแก้แบบ ภ.พ.30 ของเดือนที่ขายเดิม ส่วนฝ่ายผู้ซื้อต้องนำมาลดภาษีซื้อในเดือนภาษีที่ได้รับใบลดหนี้ หากได้รับล่าช้าให้บันทึกในเดือนที่ได้รับจริงและเก็บหลักฐานวันรับไว้ ทั้งสองฝ่ายต้องบันทึกในรายงานภาษีขายและรายงานภาษีซื้อพร้อมอ้างอิงใบกำกับภาษีฉบับเดิม จุดที่มักถูกสรรพากรทักคือผู้ซื้อไม่ลดภาษีซื้อทั้งที่ผู้ขายลดภาษีขายไปแล้ว ทำให้ยอดสองฝ่ายไม่ตรงกันเมื่อถูกตรวจ