สำนักงานบัญชีและภาษีในนราธิวาส

น้ำยางสดและยางแผ่นรมควันมีรอบการขายและราคาตลาดต่างกัน น้ำยางสดมักขายเป็นรายวันหรือรายสัปดาห์ให้ลานรับซื้อ ส่วนยางแผ่นรมควันต้องผ่านกระบวนการแปรรูปก่อนขาย ทำให้มีต้นทุนค่าแรงและค่าฟืนเพิ่มเติมที่ต้องแยกบันทึก หากรวมรายได้ทั้งสองประเภทไว้ในบัญชีเดียวโดยไม่แยกต้นทุนแปรรูป จะคำนวณกำไรต่อกิโลกรัมของแต่ละผลิตภัณฑ์ไม่ได้ เราแนะนำให้แยกบัญชีต้นทุนเป็นสองสายตั้งแต่ขั้นตอนกรีดยาง เพื่อให้เห็นว่าการแปรรูปเป็นยางแผ่นคุ้มค่ากว่าการขายน้ำยางสดหรือไม่ในแต่ละช่วงราคา

ยอดขายภายในประเทศกับยอดที่ส่งไปขายฝั่งมาเลเซียมีการปฏิบัติทางภาษีมูลค่าเพิ่มไม่เหมือนกัน หากเป็นการส่งออกจริงจะได้อัตราร้อยละศูนย์ แต่ต้องมีใบขนขาออกหรือเอกสารผ่านด่านศุลกากรชายแดนเก็บไว้ให้ครบถ้วน ร้านค้าจำนวนมากที่มีลูกค้ามาเลเซียขับข้ามฝั่งมาซื้อของด้วยตัวเองแล้วนำกลับไปจำหน่ายต่อ ส่วนใหญ่ไม่ได้ผ่านขั้นตอนส่งออกอย่างเป็นทางการ จึงบันทึกเป็นยอดขายในประเทศตามปกติ ซึ่งก็ถูกต้องตามลักษณะการซื้อขายจริง แต่หากเริ่มส่งของล็อตใหญ่ข้ามพรมแดนแทนการขายหน้าร้านทั่วไป ก็ต้องแยกบันทึกบัญชีใหม่พร้อมขอเอกสารส่งออกให้ครบเพื่อใช้สิทธิ์อัตราศูนย์ให้ถูกต้อง

รายได้ที่รับเป็นเงินตราต่างประเทศต้องแปลงเป็นเงินบาทด้วยอัตราแลกเปลี่ยนอ้างอิงตามวันที่เกิดรายการ ไม่ใช่อัตราที่ร้านแลกเงินในพื้นที่เสนอให้ในวันที่นำเงินไปแลกจริง ร้านค้าหลายแห่งบันทึกรายได้ตามยอดเงินบาทที่ได้จากการแลกจริงเท่านั้น ทำให้ยอดรายได้ทางบัญชีต่ำกว่าหรือสูงกว่าความเป็นจริงตามช่วงที่อัตราแลกเปลี่ยนผันผวน เราแนะนำให้บันทึกรายได้ ณ วันขายด้วยอัตราอ้างอิงที่ธนาคารพาณิชย์ประกาศ แล้วบันทึกผลต่างจากการแลกเงินจริงแยกเป็นกำไรหรือขาดทุนจากอัตราแลกเปลี่ยนต่างหาก

การนำสินค้าออกนอกราชอาณาจักรผ่านจุดผ่านแดนสุไหงโก-ลก ต้องผ่านขั้นตอนศุลกากรไม่ต่างจากการส่งออกทั่วไป ถึงจะส่งจำนวนน้อยในแต่ละครั้งก็ตาม ผู้ส่งออกจำเป็นต้องถือใบขนสินค้าขาออกไว้เพื่อจะได้ใช้สิทธิ์ภาษีมูลค่าเพิ่มอัตราศูนย์ ผู้ประกอบการรายย่อยที่ค้าขายโดยข้ามขั้นตอนพิธีการมักลงบัญชีทั้งหมดเป็นรายได้ในประเทศ ผลคือเสียสิทธิ์ขอคืนภาษีซื้อและต้องแบกรับภาระภาษีมูลค่าเพิ่มมากเกินจำเป็นเมื่อเทียบกับผู้ที่ทำพิธีการถูกต้องครบถ้วน

ตอนโอนค่านายหน้าให้ผู้ที่ช่วยติดต่อขายผลผลิตยางให้ลานรับซื้อรายใหญ่ ไม่ว่าคนรับเงินจะเป็นบุคคลธรรมดาหรือจดทะเบียนนิติบุคคลแล้วก็ตาม ฝั่งผู้จ่ายเงินต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายตามอัตราเงินได้ประเภทค่านายหน้าหรือบริการเสมอ และออกหนังสือรับรองหักภาษีมอบให้อีกฝ่ายทุกครั้งที่โอนเงิน แต่ชาวสวนและกลุ่มยางพาราจำนวนไม่น้อยยังคงจ่ายค่านายหน้าด้วยเงินสดล้วน ๆ โดยไม่เก็บหลักฐานใดไว้เลย พอถึงช่วงถูกทบทวนบัญชีภายหลังจึงชี้แจงตัวเลขรายจ่ายก้อนนี้ได้ไม่สมบูรณ์

ภาษีมูลค่าเพิ่มขาเข้าที่จ่ายไปตอนสั่งซื้อเครื่องรีดยางจากต่างประเทศ นำมาเป็นภาษีซื้อในเดือนที่ชำระได้ตามปกติ เพียงแค่ใบเสร็จจากกรมศุลกากรระบุเลขผู้เสียภาษีของนิติบุคคลไทยไว้ครบถ้วนถูกต้อง กิจการที่ยังไม่ได้ขึ้นทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มจะไม่มีสิทธิ์ขอคืนภาษีก้อนนี้เลย จึงควรจัดการเรื่องจดทะเบียนให้เสร็จสิ้นก่อนตัดสินใจสั่งเครื่องจักรราคาแพงจากฝั่งมาเลเซีย จะได้ไม่ต้องเสียสิทธิ์โดยไม่จำเป็นในภายหลัง

บุคคลที่ทำหน้าที่กรีดยางให้อย่างต่อเนื่องสม่ำเสมอถือเป็นลูกจ้างภายใต้กฎหมายประกันสังคมได้เช่นกัน ไม่ว่าค่าจ้างจะคำนวณเป็นสัดส่วนร้อยละของปริมาณน้ำยางที่กรีดได้แทนที่จะเป็นเงินเดือนคงที่หรือไม่ก็ตาม เจ้าของสวนจำนวนมากเข้าใจผิดคิดว่าการแบ่งรายได้ตามผลผลิตทำให้พ้นจากสถานะลูกจ้างไปโดยปริยาย ทั้งที่ตามหลักกฎหมายแล้วหากงานยังอยู่ภายใต้การควบคุมดูแลของเจ้าของสวนก็ยังนับเป็นลูกจ้างอยู่เช่นเดิม เมื่อถูกเจ้าหน้าที่ตรวจพบในภายหลังจึงต้องจ่ายเงินสมทบที่ไม่ได้นำส่งพร้อมเงินเพิ่มตามมาด้วย

แม้กำลังคนในร้านจะมีเพียงหยิบมือเดียว เจ้าของร้านก็ยังหนีไม่พ้นหน้าที่คำนวณและนำส่งภาษีหัก ณ ที่จ่ายจากเงินเดือนพนักงานให้ทันทุกกำหนด พร้อมทั้งขึ้นทะเบียนนายจ้างต่อสำนักงานประกันสังคมตั้งแต่วันแรกที่มีลูกจ้างเพียงคนเดียวเริ่มเข้าทำงาน เจ้าของร้านขนาดเล็กจำนวนไม่น้อยในพื้นที่นี้ยังสำคัญผิดกันว่าจ้างเพียงคนเดียวไม่จำเป็นต้องขึ้นทะเบียนใด ๆ สุดท้ายเงินสมทบจึงค้างสะสมนานหลายเดือนกว่าจะถูกเจ้าหน้าที่ตรวจพบความบกพร่องนี้

เงินได้จากการทำงานในประเทศไทยต้องเสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาของไทยตามหลักแหล่งเงินได้ ไม่ว่าพนักงานจะพักอาศัยอยู่ฝั่งใดของชายแดน นายจ้างในไทยจึงยังมีหน้าที่หักภาษี ณ ที่จ่ายตามฐานเงินเดือนตามปกติ ผู้ประกอบการบางรายสำคัญผิดกันว่าพนักงานที่ไม่ได้พักอาศัยในไทยไม่ต้องหักภาษี ทำให้เมื่อตรวจสอบพบว่าไม่มีการนำส่งภาษีหัก ณ ที่จ่ายตลอดช่วงที่จ้างงาน

ลานรับซื้อยางส่วนใหญ่จ่ายเงินให้เกษตรกรเป็นเงินสดรายวัน ในขณะที่รับชำระจากลูกค้าปลายทางบางรายเป็นเงินโอนจากมาเลเซีย ทำให้กระแสเงินสดสองด้านมีลักษณะต่างกันมาก การกระทบยอดเงินสดประจำวันจึงสำคัญมากเพื่อป้องกันการรั่วไหล และควรแยกบันทึกเงินโอนต่างประเทศเป็นบัญชีธนาคารเฉพาะไม่ปนกับบัญชีรับเงินสดในประเทศ ลานยางที่ปนบัญชีทั้งสองประเภทไว้ด้วยกันมักมีปัญหาตอนปิดงบเพราะกระทบยอดเงินสดคงเหลือให้ตรงกับสมุดบัญชีไม่ได้

ค่าธรรมเนียมขอรับรองมาตรฐานฮาลาลถือเป็นค่าใช้จ่ายในการดำเนินงานของรอบบัญชีที่จ่าย หากเป็นการรับรองที่มีอายุหลายปีอาจพิจารณาทยอยตัดเป็นค่าใช้จ่ายตามอายุการรับรองแทนที่จะลงเป็นค่าใช้จ่ายก้อนเดียวในปีที่จ่าย เพื่อให้สอดคล้องกับหลักการจับคู่รายได้และค่าใช้จ่าย ผู้ประกอบการหลายรายลงค่าธรรมเนียมทั้งก้อนในปีที่จ่ายโดยไม่พิจารณาอายุการรับรอง ทำให้ต้นทุนของปีนั้นสูงผิดปกติเมื่อเทียบกับปีอื่น

หากกิจการยังถือเงินริงกิตค้างไว้ในบัญชีธนาคารต่างประเทศ ณ วันสิ้นงวด ต้องประเมินมูลค่าใหม่ด้วยอัตราแลกเปลี่ยน ณ วันสิ้นงวดและรับรู้ผลต่างเป็นกำไรหรือขาดทุนจากอัตราแลกเปลี่ยนที่ยังไม่เกิดขึ้นจริงในงบการเงิน กิจการขนาดเล็กจำนวนมากไม่ทราบขั้นตอนนี้และปล่อยยอดเงินริงกิตไว้ตามมูลค่าตอนรับเงินครั้งแรกโดยไม่ปรับปรุง ทำให้งบการเงินไม่สะท้อนมูลค่าที่แท้จริงของสินทรัพย์เงินตราต่างประเทศ ณ วันสิ้นงวด

เมื่อขั้นตอนจดทะเบียนนิติบุคคลเสร็จสมบูรณ์แล้ว งานถัดไปคือการยื่นขอเลขประจำตัวผู้เสียภาษีอากร พร้อมพิจารณาว่าจะเข้าสู่ระบบภาษีมูลค่าเพิ่มทันทีหรือรอให้ยอดขายไต่ถึงเกณฑ์ตามกฎหมายเสียก่อน แต่หากประเมินแล้วว่ารายได้ปีแรกจะทะลุเกณฑ์อย่างแน่นอน หรือมีแผนส่งสินค้าข้ามไปขายฝั่งมาเลเซียตั้งแต่วันแรกที่เปิดกิจการ ก็ควรรีบดำเนินการจดทะเบียนไว้ก่อนเพื่อรักษาสิทธิในการขอคืนภาษีซื้อจากเงินลงทุนก้อนแรก ทางสำนักงานแนะนำให้เตรียมโครงสร้างผังบัญชีและเลือกซอฟต์แวร์บัญชีให้พร้อมก่อนวันเปิดร้านจริง เพื่อให้เงินทุกบาทที่หมุนเวียนเข้าออกถูกบันทึกไว้อย่างครบถ้วนตั้งแต่วันเริ่มดำเนินกิจการ

การขอรับรองฮาลาลมักต้องแสดงรายการวัตถุดิบและแหล่งที่มาประกอบการพิจารณา ผู้ประกอบการจึงควรมีบัญชีวัตถุดิบที่เชื่อมโยงกับใบกำกับภาษีซื้อของผู้จำหน่ายแต่ละราย เพื่อยืนยันแหล่งที่มาได้ตรงกับที่แจ้งไว้ กิจการหลายแห่งจัดซื้อวัตถุดิบจากหลายแหล่งแต่บันทึกบัญชีซื้อรวมเป็นยอดเดียวโดยไม่แยกตามผู้จำหน่าย ทำให้ตรวจสอบย้อนกลับแหล่งที่มาของวัตถุดิบแต่ละล็อตได้ยากเมื่อหน่วยงานรับรองขอข้อมูลเพิ่มเติม

ก่อนจะออกใบกำกับภาษีได้จริง ร้านต้องถือทั้งทะเบียนพาณิชย์และการจดภาษีมูลค่าเพิ่มซึ่งระบุที่ตั้งตรงกับทำเลหน้าร้านจริง หากที่อยู่บนเอกสารจดทะเบียนไม่ตรงกับที่อยู่ที่ใช้ยื่นขอใบอนุญาตอื่นของเทศบาล เจ้าหน้าที่มักขอให้แก้ไขให้สอดคล้องกันก่อนจึงจะอนุมัติทั้งสองเรื่อง ผู้ประกอบการจึงควรยื่นเอกสารทั้งสองชุดพร้อมกันไปเลยตั้งแต่ต้น เพื่อให้ที่อยู่ตรงกันโดยไม่ต้องย้อนกลับมาแก้ไขทีหลัง