สำนักงานบัญชีและภาษีในบึงกาฬ

ผู้ประกอบการหลายรายในบึงกาฬจดรายรับรายจ่ายในสมุดง่าย ๆ มาหลายปีโดยไม่เคยรวมยอดขายทั้งปีเทียบกับเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดไว้เลย เมื่อรายได้จากการขายยางหรือสินค้าค้าปลีกเกินเกณฑ์ในรอบสิบสองเดือนใดก็ตาม มีหน้าที่ต้องยื่นคำขอจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มภายในกำหนดเวลา หากปล่อยเลยเวลาไปจะถูกประเมินภาษีมูลค่าเพิ่มย้อนหลังพร้อมเบี้ยปรับและเงินเพิ่มนับจากวันที่ควรจดทะเบียน ซึ่งมักเป็นก้อนใหญ่กว่าที่คาดเพราะคำนวณจากยอดขายทั้งหมดในช่วงที่ยังไม่ได้จด เราจึงแนะนำให้ผู้ประกอบการที่มียอดขายเติบโตต่อเนื่องตรวจสอบยอดสะสมทุกเดือนแทนที่จะรอถึงสิ้นปี

เกษตรกรสวนยางส่วนใหญ่ในบึงกาฬไม่ได้จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มและไม่มีใบกำกับภาษีให้ ลานรับซื้อจึงต้องใช้ใบรับรองการซื้อยางก้อนถ้วยที่ระบุชื่อ ที่อยู่ เลขบัตรประชาชนผู้ขาย น้ำหนัก เปอร์เซ็นต์เนื้อยางแห้ง และราคาต่อกิโลกรัมให้ครบทุกครั้ง ลานหลายแห่งจ่ายเงินสดหน้าลานแล้วจดแค่ยอดรวมในสมุด ทำให้เมื่อผู้สอบบัญชีหรือเจ้าหน้าที่ตรวจสอบขอดูที่มาของต้นทุนขายจะอธิบายไม่ได้ว่าซื้อจากใครในราคาเท่าใด การมีเอกสารครบยังช่วยให้ลานสามารถอ้างอิงราคารับซื้อย้อนหลังได้เมื่อราคายางผันผวนและถูกตรวจสอบเรื่องความสมเหตุสมผลของต้นทุน

การขายสินค้าให้ลูกค้าที่ข้ามฝั่งมาซื้อในประเทศไทยถือเป็นการขายในประเทศตามปกติ ไม่ใช่การส่งออก แม้ผู้ซื้อจะถือสัญชาติลาวหรือจ่ายเป็นเงินกีบก็ตาม ร้านค้าต้องออกใบกำกับภาษีตามปกติหากจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มแล้ว และแปลงมูลค่าเป็นเงินบาทตามอัตราแลกเปลี่ยน ณ วันที่ขายเพื่อบันทึกบัญชี ร้านค้าหลายแห่งเข้าใจผิดว่าขายให้คนต่างชาติเท่ากับส่งออกและใช้อัตราภาษีมูลค่าเพิ่มร้อยละศูนย์ ซึ่งจะเข้าเกณฑ์ได้ก็ต่อเมื่อสินค้าถูกนำออกนอกราชอาณาจักรผ่านพิธีการศุลกากรจริงเท่านั้น การใช้อัตราศูนย์ผิดเกณฑ์เป็นสาเหตุหนึ่งที่พบบ่อยเมื่อร้านค้าริมโขงถูกประเมินภาษีย้อนหลัง

ค่าจ้างขนส่งที่จ่ายให้ผู้ประกอบการเรือขนส่งซึ่งเป็นนิติบุคคลต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายตามอัตราค่าขนส่ง ส่วนกรณีจ้างเจ้าของเรือรายย่อยที่เป็นบุคคลธรรมดาก็ยังเข้าเกณฑ์ต้องหักเช่นกันหากเข้าเงื่อนไขเงินได้ตามกฎหมาย ผู้ประกอบการริมโขงจำนวนมากจ่ายค่าจ้างเรือเป็นเงินสดต่อเที่ยวโดยไม่มีเอกสารใด ๆ ทำให้ค่าขนส่งก้อนนี้ไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะนำมาหักเป็นรายจ่ายได้เต็มจำนวนเมื่อปิดงบ ควรจัดทำใบสำคัญจ่ายระบุชื่อเจ้าของเรือ วันที่ และจำนวนเที่ยวทุกครั้งแม้จ่ายเป็นเงินสด

ค่านายหน้าที่จ่ายให้ผู้หาลูกค้ามาซื้อไม้แปรรูปถือเป็นเงินได้ประเภทค่าบริการ ต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายทุกครั้งไม่ว่าผู้รับจะเป็นบุคคลธรรมดาหรือนิติบุคคล และออกหนังสือรับรองการหักภาษีให้ครบ โรงงานแปรรูปไม้หลายแห่งในบึงกาฬจ่ายค่านายหน้าด้วยการโอนเงินส่วนตัวให้คนกลางโดยไม่หักภาษีเลย เพราะมองว่าเป็นความสัมพันธ์ไม่เป็นทางการ เมื่อถูกตรวจสอบพบว่ารายจ่ายก้อนนี้ไม่มีการหักภาษีตามกฎหมาย โรงงานต้องรับผิดชอบภาษีที่ควรหักไว้เองพร้อมเงินเพิ่มย้อนหลัง

ภาษีมูลค่าเพิ่มที่ชำระตอนนำเข้าเครื่องจักรใช้เป็นภาษีซื้อของงวดที่ชำระได้ทันที หากใบเสร็จของกรมศุลกากรระบุเลขประจำตัวผู้เสียภาษีของกิจการที่จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มไว้ถูกต้อง กิจการที่ยังไม่ได้จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มจะเสียสิทธิขอคืนภาษีนำเข้าก้อนนี้ทั้งหมด ผู้ประกอบการรายย่อยหลายรายในบึงกาฬซื้อเครื่องจักรมือสองราคาสูงก่อนจะเริ่มคิดเรื่องจดทะเบียนภาษี ทำให้พลาดสิทธิที่ควรได้ตั้งแต่ต้น จึงควรตัดสินใจเรื่องการจดทะเบียนให้เสร็จก่อนสั่งซื้อเครื่องจักรราคาสูง

คนกรีดยางที่ทำงานให้เจ้าของสวนอย่างสม่ำเสมอถือเป็นลูกจ้างตามกฎหมายแรงงาน หากสวนมีลูกจ้างอย่างน้อยหนึ่งคนก็ต้องขึ้นทะเบียนเป็นนายจ้างกับประกันสังคมและนำส่งเงินสมทบตามค่าจ้างที่จ่ายจริง เจ้าของสวนยางในบึงกาฬหลายรายจ่ายค่าจ้างกรีดยางเป็นส่วนแบ่งจากผลผลิตแทนที่จะเป็นเงินเดือน แล้วเข้าใจผิดว่าไม่ถือเป็นการจ้างงาน ซึ่งไม่ถูกต้องหากลักษณะงานจริงยังอยู่ภายใต้การควบคุมของเจ้าของสวน ต้องพิจารณาจากความสัมพันธ์ที่แท้จริงมากกว่ารูปแบบการจ่ายเงิน

ถึงจะมีคนงานเพียงหยิบมือ ลานรับซื้อยางก็ต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายตามฐานเงินเดือนหากเข้าเกณฑ์ที่กำหนด และขึ้นทะเบียนเป็นนายจ้างกับประกันสังคมทันทีที่รับลูกจ้างคนแรกเข้าทำงาน เจ้าของลานหลายรายจ่ายค่าจ้างรายวันเป็นเงินสดโดยไม่เคยจัดทำบัญชีเงินเดือนเลยแม้แต่น้อย จึงไม่รู้ว่าลูกจ้างของตนต้องขึ้นทะเบียนหรือถูกหักภาษีหรือไม่ เมื่อถูกตรวจสอบมักพบว่าค้างส่งเงินสมทบมานานโดยไม่ทันรู้ตัว การจัดทำทะเบียนลูกจ้างพร้อมอัตราค่าจ้างไว้ตั้งแต่วันแรกที่เริ่มจ้างงานจะช่วยลดความเสี่ยงในจุดนี้ได้

หากช่างเลื่อยทำงานภายใต้คำสั่งและการควบคุมของโรงเลื่อยอย่างสม่ำเสมอ ลักษณะงานมักเข้าข่ายลูกจ้างแม้จะจ่ายค่าจ้างเป็นรายเที่ยว จึงต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายตามฐานเงินได้และพิจารณาการขึ้นทะเบียนประกันสังคมตามกฎหมาย แต่หากช่างเลื่อยรับงานอิสระจากหลายที่และกำหนดวิธีทำงานเอง มักเข้าข่ายผู้รับจ้างทำของที่หักภาษี ณ ที่จ่ายในอัตราค่าบริการแทน โรงเลื่อยหลายแห่งเลือกจ่ายเป็นรายเที่ยวเพื่อความสะดวกโดยไม่ได้พิจารณาความสัมพันธ์ที่แท้จริง ทำให้เลือกวิธีหักภาษีผิดประเภท

ยางก้อนถ้วยที่ค้างอยู่ปลายปีต้องตีมูลค่าตามราคาทุนหรือราคาตลาดที่ต่ำกว่า และควรอ้างอิงราคาตลาด ณ วันสิ้นงวดจากแหล่งที่ตรวจสอบได้ เช่น ราคาอ้างอิงของตลาดกลางยางพารา ลานหลายแห่งใช้ราคาที่ตนเองรับซื้อมาตลอดทั้งปีเป็นราคาปิดงบโดยไม่เทียบกับราคาตลาดปัจจุบัน ซึ่งอาจทำให้มูลค่าสินค้าคงเหลือสูงเกินจริงหากราคายางร่วงลงมากช่วงปลายปี ผู้สอบบัญชีมักขอดูหลักฐานราคาตลาดอ้างอิงประกอบการตีมูลค่าสต๊อกทุกครั้งที่ปิดงบ

ไม้ยางพาราต้องผ่านหลายช่วงกว่าจะถึงมือลูกค้า นับตั้งแต่ท่อนซุงดิบ ไม้เลื่อยหยาบ กระทั่งไม้อบแห้งไสเรียบพร้อมจำหน่าย โดยต้นทุนต่อลูกบาศก์เมตรของแต่ละช่วงต่างกันไกล กิจการที่นำสต๊อกทุกช่วงมารวมเป็นยอดเดียวมักโดนผู้สอบบัญชีทวงถามความน่าเชื่อถือของมูลค่าคงเหลือ ยิ่งช่วงที่สัดส่วนไม้แต่ละขั้นในคลังเปลี่ยนไปมากระหว่างปียิ่งเป็นปัญหา การตั้งบัญชีย่อยแยกตามช่วงแปรรูปไว้ตั้งแต่ต้นปีจะช่วยให้ผลตรวจนับและการตีราคาสอดคล้องกับสภาพจริงยิ่งขึ้น

ปีแรกของกิจการมักมีรายจ่ายก่อนเริ่มดำเนินงานจำนวนมาก เช่น ค่าจดทะเบียน ค่าตกแต่งสถานที่ และค่าที่ปรึกษาต่าง ๆ ซึ่งบางส่วนต้องบันทึกเป็นสินทรัพย์และทยอยตัดค่าเสื่อมราคาแทนที่จะรับรู้เป็นรายจ่ายทั้งจำนวนในปีแรก กิจการใหม่หลายแห่งในบึงกาฬที่ยังไม่มีนักบัญชีประจำมักรวมรายจ่ายทุกประเภทเป็นค่าใช้จ่ายปีแรกทั้งหมด ทำให้ผลขาดทุนสูงเกินจริงและปีถัดไปมีรายจ่ายไม่สมดุลกับรายได้ ควรแยกประเภทรายจ่ายตั้งแต่ต้นปีแรกโดยปรึกษาผู้ทำบัญชีก่อนปิดงบ

หลังจดทะเบียนนิติบุคคลและได้เลขประจำตัวผู้เสียภาษีแล้ว ต้องประเมินว่ารายได้ปีแรกจะเกินเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดหรือไม่ กิจการที่คาดว่าจะเกินเกณฑ์ตั้งแต่ต้น เช่น โรงงานแปรรูปยางที่ลงทุนเครื่องจักรราคาสูง ควรจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มทันทีเพื่อไม่พลาดสิทธิขอคืนภาษีซื้อจากการลงทุนเริ่มต้น ผู้ประกอบการรายย่อยในบึงกาฬหลายรายเลือกรอจนกว่ารายได้จะถึงเกณฑ์จริงก่อนจึงค่อยจดทะเบียน ซึ่งเป็นทางเลือกที่ทำได้เช่นกัน แต่ต้องติดตามยอดสะสมอย่างใกล้ชิดเพื่อไม่ให้จดทะเบียนล่าช้ากว่ากำหนด

หากสมาชิกครอบครัวหลายคนถือครองที่ดินสวนยางร่วมกันและแบ่งรายได้กัน ต้องพิจารณาว่าจะดำเนินการในนามคณะบุคคล ห้างหุ้นส่วน หรือบริษัท เพราะแต่ละรูปแบบมีภาระภาษีและการยื่นแบบต่างกัน หลายครอบครัวในบึงกาฬรับเงินจากการขายยางเข้าบัญชีของสมาชิกคนใดคนหนึ่งเพียงคนเดียวเพื่อความสะดวก โดยไม่มีข้อตกลงเป็นลายลักษณ์อักษร ทำให้เมื่อมีการตรวจสอบ รายได้ทั้งหมดถูกนับเป็นรายได้ส่วนตัวของคนนั้นเพียงคนเดียวและต้องเสียภาษีในอัตราก้าวหน้าสูงกว่าที่ควรหากแบ่งกันตามสัดส่วนที่แท้จริง

ก่อนที่ร้านจะออกใบกำกับภาษีให้ลูกค้าได้ ต้องมีทั้งทะเบียนพาณิชย์และเลขประจำตัวผู้เสียภาษีซึ่งระบุที่อยู่ให้ตรงกับทำเลจริงริมฝั่งแม่น้ำ หากทำเลนั้นเข้าข่ายพื้นที่ที่มีข้อบังคับการใช้ที่ดินริมน้ำเป็นการเฉพาะ ควรเช็กให้ชัดว่าที่อยู่ที่จดทะเบียนตรงกับที่อยู่ที่ใช้ยื่นขออนุญาตก่อสร้างหรือประกอบการ เพราะความไม่ตรงกันมักทำให้การอนุมัติล่าช้าทั้งสองด้าน ผู้ประกอบการจึงควรยื่นขอทะเบียนพาณิชย์กับภาษีมูลค่าเพิ่มไปพร้อมกันตั้งแต่ต้น เพื่อให้ที่อยู่สอดคล้องกันในเอกสารทุกใบ