สำนักงานบัญชีและภาษีในหนองบัวลำภู

เงินที่โรงงานน้ำตาลจ่ายล่วงหน้าให้เกษตรกรก่อนตัดอ้อยถือเป็นเงินยืมหรือเงินรับล่วงหน้าตามสัญญา ไม่ใช่รายได้ที่รับรู้ทันที ต้องรอจนส่งมอบอ้อยตามน้ำหนักและค่าความหวานจริงจึงรับรู้เป็นรายได้และหักลบยอดเงินเบิกล่วงหน้าออก เกษตรกรจำนวนมากบันทึกเงินเบิกล่วงหน้าเป็นรายได้ทันทีที่ได้รับ ทำให้ยอดรายได้ในปีนั้นสูงเกินจริงและกำไรที่แสดงไม่ตรงกับรอบเก็บเกี่ยวจริง หากกลายเป็นนิติบุคคลที่ต้องปิดงบตามมาตรฐานบัญชี จุดนี้เป็นเรื่องที่ผู้สอบบัญชีตรวจสอบอย่างละเอียดเสมอ

งานเฟอร์นิเจอร์มีต้นทุนหลายส่วนที่ต้องแยกให้ชัด ทั้งวัตถุดิบหวายและไม้ ค่าแรงช่างฝีมือที่มักจ่ายเป็นรายชิ้น และค่าขนส่งไปต่างจังหวัดที่บางครั้งจ้างบุคคลภายนอก กิจการที่รวมทุกอย่างเป็นต้นทุนก้อนเดียวจะไม่สามารถวิเคราะห์กำไรต่อชิ้นงานได้ และเมื่อคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคลก็เสี่ยงต่อการปันส่วนต้นทุนผิดพลาด โดยเฉพาะค่าแรงรายชิ้นที่จ่ายให้ช่างซึ่งบางรายเป็นผู้รับจ้างอิสระต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายแยกต่างหากจากพนักงานประจำ

หินและทรายที่ผ่านการขุดและคัดขนาดถือเป็นสินค้าที่ต้องเสียภาษีมูลค่าเพิ่มตามปกติ กิจการต้องจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มเมื่อรายได้ถึงเกณฑ์และออกใบกำกับภาษีให้ผู้รับเหมาที่ซื้อวัสดุ ประเด็นที่พบบ่อยคือการขายให้ผู้รับเหมารายย่อยที่จ่ายเป็นเงินสดและไม่ขอใบกำกับภาษี ทำให้เจ้าของเหมืองหลายรายไม่บันทึกรายได้ส่วนนี้เข้าระบบ ซึ่งเมื่อเทียบกับปริมาณวัตถุดิบที่ขุดจริงหรือค่าภาคหลวงที่จ่ายให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ตัวเลขรายได้ที่แจ้งไว้มักต่ำกว่าความเป็นจริงอย่างมีนัยสำคัญ

ค่าเช่าที่ดินที่จ่ายให้เจ้าของที่ดินต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายทุกครั้งที่มีการจ่ายเงินไม่ว่าจะจ่ายเป็นรายปีหรือจ่ายก้อนเดียวสำหรับสัญญาหลายปี หากเป็นสัญญาเช่าระยะยาวที่จ่ายล่วงหน้าครั้งเดียว ต้องพิจารณาว่าจะหักภาษี ณ ที่จ่ายเต็มจำนวนในปีที่จ่ายหรือแบ่งตามงวดปีตามที่ตกลงไว้ในสัญญา ผู้เช่าที่ดินหลายรายมองข้ามขั้นตอนนี้เพราะเข้าใจว่าค่าเช่าที่ดินเพื่อทำเกษตรไม่ต้องหักภาษี ซึ่งไม่ถูกต้อง เพราะเงินได้จากการให้เช่าทรัพย์สินอยู่ในข่ายต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายตามกฎหมาย

เมื่อช่างฝีมือเป็นผู้รับงานอิสระมิใช่พนักงานประจำ เงินที่จ่ายตามจำนวนชิ้นงานจัดเป็นค่าจ้างทำของซึ่งต้องหัก ณ ที่จ่ายตามอัตราที่กฎหมายวางไว้ พร้อมมอบหนังสือรับรองการหักภาษีทุกครั้งที่มีการจ่ายเงิน โรงงานเฟอร์นิเจอร์จำนวนไม่น้อยจ่ายค่าแรงเป็นเงินสดตามปริมาณงานที่ส่งมอบโดยไม่มีใบเสร็จรองรับเลย ผลคือฝ่ายผู้จ่ายนำไปหักเป็นรายจ่ายทางภาษีได้ไม่เต็มจำนวน ส่วนช่างเองก็ขาดหลักฐานรายรับไว้ใช้ยื่นแบบภาษีบุคคลธรรมดาปลายปี

ค่าภาคหลวงแร่ที่จ่ายให้หน่วยงานรัฐตามกฎหมายแร่ถือเป็นรายจ่ายในการดำเนินธุรกิจตามปกติและนำมาหักเป็นรายจ่ายทางภาษีได้ โดยไม่ต้องหักภาษี ณ ที่จ่าย เพราะเป็นการจ่ายให้หน่วยงานราชการ แต่ต้องเก็บใบเสร็จรับเงินจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องไว้เป็นหลักฐานให้ครบทุกงวด ผู้ประกอบการเหมืองบางรายจ่ายค่าภาคหลวงผ่านตัวแทนแล้วไม่ได้รับใบเสร็จที่ระบุชื่อกิจการชัดเจน ทำให้พิสูจน์รายจ่ายนี้ไม่ได้เต็มจำนวนเมื่อถูกตรวจสอบ

หากไร่มีลูกจ้างประจำอยู่แล้วจนเข้าข่ายนายจ้างตามกฎหมาย คนตัดอ้อยที่รับเพิ่มช่วงเก็บเกี่ยวก็ต้องนำชื่อเข้าระบบและส่งเงินสมทบตามค่าแรงที่จ่ายจริงไม่ต่างกัน ถึงจะจ้างแค่ไม่กี่สัปดาห์ก็ตาม เกษตรกรจำนวนมากคิดว่าการเรียกแรงงานตัดอ้อยเป็นแบบเหมาช่วงย่อยจึงพ้นข้อบังคับเรื่องขึ้นทะเบียน ทว่าถ้าฝ่ายเจ้าของแปลงเป็นคนชี้แปลง กำหนดตารางเวลา แล้วจ่ายค่าแรงตามจำนวนวันที่ลงมือทำงานเอง ลักษณะดังกล่าวถือเป็นความสัมพันธ์นายจ้างกับลูกจ้างตามกฎหมายแรงงานทันที

ต่อให้กิจการมีพนักงานประจำอยู่เพียงไม่กี่คน ก็ยังจำเป็นต้องขึ้นทะเบียนนายจ้างกับสำนักงานประกันสังคมนับตั้งแต่วันที่รับลูกจ้างคนแรกเข้าทำงาน พร้อมหักภาษี ณ ที่จ่ายจากฐานเงินเดือนในทุกรอบเดือน โรงงานขนาดเล็กจำนวนมากมักนำพนักงานประจำและช่างอิสระมารวมไว้ในบัญชีเดียวกันโดยไม่แยกประเภทให้ชัดเจน จนเกิดความสับสนว่ากลุ่มใดควรเข้าระบบเงินเดือนและกลุ่มใดควรนับเป็นผู้รับจ้างทำของแทน เราจึงขอแนะนำให้จัดทำทะเบียนบุคคลทั้งสองกลุ่มแยกจากกันตั้งแต่เริ่มต้น เพื่อลดความเสี่ยงเมื่อถูกเจ้าหน้าที่เข้ามาตรวจสอบ

หากคนขับรถทำงานเป็นประจำสม่ำเสมอ ใช้รถของกิจการ และรับคำสั่งงานจากเจ้าของกิจการโดยตรง ย่อมมีสถานะเป็นลูกจ้างที่ต้องขึ้นทะเบียนประกันสังคมและถูกหักภาษี ณ ที่จ่ายจากเงินเดือน ไม่ใช่ผู้รับจ้างทำของ กิจการจำนวนมากว่าจ้างคนขับในลักษณะนี้แต่กลับบันทึกบัญชีเป็นค่าขนส่งต่อเที่ยวเพื่อหลีกเลี่ยงภาระประกันสังคม เมื่อถูกตรวจสอบและพิสูจน์ได้ว่าเป็นความสัมพันธ์นายจ้างลูกจ้างจริง จึงต้องนำเงินสมทบที่ค้างจ่ายย้อนหลังพร้อมเงินเพิ่มมาชำระให้ครบ

งานเฟอร์นิเจอร์ที่ยังทำไม่เสร็จ ณ วันสิ้นงวดต้องตีมูลค่าตามต้นทุนวัตถุดิบและค่าแรงที่ลงไปแล้วตามสัดส่วนความคืบหน้าจริง ไม่ใช่ตีเป็นสินค้าสำเร็จรูปทั้งชิ้น กิจการที่ไม่มีระบบติดตามความคืบหน้าของแต่ละชิ้นงานมักประเมินงานระหว่างทำแบบเหมารวม ทำให้มูลค่าสินค้าคงเหลือคลาดเคลื่อนและกำไรขั้นต้นที่แสดงในงบไม่สะท้อนความเป็นจริงของรอบการผลิต เราแนะนำให้จัดทำใบสั่งงานแยกตามชิ้นเพื่อติดตามต้นทุนสะสมของแต่ละงานได้ชัดเจนก่อนปิดงบ

แหล่งแร่ที่ถูกขุดใช้ไปทุกปีต้องมีการปรับปรุงมูลค่าตามหลักการค่าสูญสิ้นตามปริมาณที่ขุดใช้จริงเทียบกับปริมาณสำรองทั้งหมดที่ประเมินไว้ กิจการเหมืองขนาดเล็กจำนวนมากไม่เคยปรับปรุงตัวเลขนี้เลยตั้งแต่เริ่มกิจการ ทำให้มูลค่าสิทธิการทำเหมืองในงบการเงินสูงเกินจริงเมื่อเทียบกับปริมาณแร่ที่เหลืออยู่จริง ผู้สอบบัญชีที่เข้ามาตรวจครั้งแรกมักขอรายงานปริมาณสำรองจากหน่วยงานที่ออกใบอนุญาตเพื่อคำนวณค่าสูญสิ้นสะสมย้อนหลังทั้งหมด

ยอดค่าอ้อยที่โรงงานคำนวณตามผลวิเคราะห์ความหวานแล้วแต่ยังไม่จ่ายจริง ณ วันสิ้นงวด ต้องบันทึกเป็นลูกหนี้การค้าตามยอดที่โรงงานแจ้งยืนยัน ไม่ใช่รอจนได้รับเงินจริงจึงรับรู้รายได้ เกษตรกรที่แปลงสถานะเป็นนิติบุคคลแล้วมักสับสนจุดนี้เพราะเคยชินกับการรับรู้รายได้ตามเงินสดที่ได้รับจริงตอนยังเป็นบุคคลธรรมดา การเปลี่ยนมาใช้เกณฑ์คงค้างเป็นเรื่องที่ต้องอธิบายให้เข้าใจตั้งแต่ปีแรกของการปิดงบในฐานะนิติบุคคล

หน่วยงานที่ออกใบอนุญาตมักขอดูงบการเงินย้อนหลังและหลักฐานการชำระค่าภาคหลวงครบถ้วนตามงวดประกอบการพิจารณาต่อใบอนุญาต กิจการที่ปิดงบล่าช้าหรือมีการค้างชำระค่าภาคหลวงบางงวดอาจถูกเลื่อนการต่อใบอนุญาตออกไป เราจึงแนะนำให้ตรวจสอบสถานะการยื่นงบการเงินต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้าและหลักฐานการชำระค่าภาคหลวงให้ครบถ้วนล่วงหน้าก่อนถึงกำหนดยื่นคำขอต่อใบอนุญาตทุกครั้ง

เมื่อจดทะเบียนเป็นนิติบุคคลเรียบร้อย งานลำดับต่อมาคือยื่นขอหมายเลขผู้เสียภาษี แล้วชั่งใจว่าควรเข้าสู่ระบบภาษีมูลค่าเพิ่มเลยหรือไม่ตามแผนรายได้ในปีเริ่มต้น กิจการที่กำลังจะทำสัญญาโควตากับโรงงานน้ำตาลควรจัดวางระบบบัญชีให้บันทึกเงินเบิกล่วงหน้าแยกจากลูกหนี้ค่าอ้อยตั้งแต่ก่อนฤดูผลิตแรกจะเริ่ม เพื่อกันความสับสนตอนปิดงบปีแรก เพราะผู้สอบบัญชีมักตรวจสอบอย่างละเอียดว่ารายได้ที่แจ้งไว้สอดคล้องกับปริมาณอ้อยที่ส่งมอบจริงหรือไม่

ร้านต้องมีทะเบียนพาณิชย์และจดภาษีมูลค่าเพิ่มโดยระบุที่ตั้งให้ตรงกับสถานประกอบการจริงก่อนจึงจะออกใบกำกับภาษีได้ หากมีทั้งวัสดุที่ซื้อจากเหมืองภายนอกและวัสดุที่เหมืองของตนเองขุดได้ ควรตั้งรหัสสินค้าแยกแต่ละแหล่งไว้ให้ชัด เพื่อให้สอบทานต้นทุนแต่ละกลุ่มได้ถูกต้อง ร้านค้าจำนวนมากนำวัสดุสองแหล่งมาปนกันในบัญชีเดียว ส่งผลให้คำนวณต้นทุนขายและกำไรขั้นต้นแยกตามประเภทสินค้าไม่ได้ชัดเจนเมื่อถูกเจ้าหน้าที่ตรวจ