ราคาโอนและโครงสร้างธุรกิจข้ามประเทศ

หน้าที่ด่านแรกคือการยื่นรายงานแสดงรายชื่อกิจการในกลุ่มที่มีความเกี่ยวโยงกัน ไปพร้อมกับแบบภาษีเงินได้นิติบุคคลประจำปี ส่วนแฟ้มเอกสารราคาโอนฉบับเต็มต้องจัดเก็บให้พร้อมส่งภายในกรอบเวลาที่เจ้าหน้าที่กำหนดเมื่อมีการเรียก ในทางปฏิบัติจึงควรทำไปพร้อมรอบปิดงบ ไม่ใช่รอจนหนังสือมาถึง เพราะการวิเคราะห์เทียบเคียงต้องใช้ข้อมูลตลาดของปีนั้น ซึ่งย้อนกลับไปเก็บภายหลังได้ยาก

เกณฑ์ที่ใช้พิจารณาคือรายได้ของนิติบุคคลที่จดทะเบียนในไทยตามที่ปรากฏในงบกำไรขาดทุนของรอบบัญชีนั้น ไม่ใช่ยอดรวมของกลุ่มบริษัททั่วโลก บริษัทลูกขนาดเล็กในไทยของกลุ่มขนาดใหญ่จึงอาจยังไม่เข้าเกณฑ์จัดทำเอกสาร แต่รายการกับบริษัทที่มีความสัมพันธ์กันยังต้องเป็นราคาที่สมเหตุสมผลอยู่ดี เพราะอำนาจปรับปรุงราคาของเจ้าหน้าที่ไม่ได้ผูกกับเกณฑ์รายได้

สามชั้นที่ถูกถามเสมอคือบริการเกิดขึ้นจริง ผู้รับบริการได้ประโยชน์ที่วัดได้ และวิธีปันส่วนค่าบริการมีหลักเกณฑ์ที่ใช้สม่ำเสมอ หลักฐานที่ใช้ได้จริงคือสัญญาที่ระบุขอบเขตงาน บันทึกเวลาทำงานหรือรายงานผลงานรายไตรมาส ตัวอย่างผลลัพธ์ที่ส่งมอบ และตารางคำนวณการปันส่วนที่อ้างตัวขับเคลื่อนต้นทุนที่สมเหตุสมผล เช่น จำนวนพนักงานหรือยอดขาย

ไม่มีอัตราตายตัวที่ใช้ได้กับทุกกิจการ อัตราที่เหมาะสมมาจากการเปรียบเทียบกับสัญญาที่คู่สัญญาอิสระทำกันในอุตสาหกรรมเดียวกัน โดยพิจารณาว่าผู้รับสิทธิได้อะไรบ้าง เช่น สิทธิเด็ดขาดในพื้นที่ การสนับสนุนทางเทคนิค หรือการใช้ตราสินค้าร่วมด้วย การอ้างเพียงว่านโยบายกลุ่มกำหนดไว้เท่านี้ไม่ใช่เหตุผลที่ใช้ได้ ต้องมีผลการศึกษาเปรียบเทียบประกอบเสมอ

ความเสี่ยงสูงมากที่รายจ่ายลักษณะนี้จะถูกตัดออก ด้วยเหตุพิสูจน์ตัวผู้รับเงินไม่ได้ หรือมองไม่เห็นประโยชน์ต่อการหารายได้ เพราะการทดสอบให้น้ำหนักกับเนื้อหาจริงมากกว่าถ้อยคำในสัญญา สิ่งที่ทำได้ก่อนสิ้นรอบบัญชีคือกำหนดรอบส่งรายงานให้ชัด เก็บอีเมลและบันทึกการประชุมที่แสดงคำแนะนำจริง แล้วโยงคำแนะนำนั้นเข้ากับการตัดสินใจของฝ่ายบริหารในไทย หากปีนั้นไม่มีบริการเกิดขึ้นจริง ทางที่ปลอดภัยคือไม่เรียกเก็บ

เอกสารหลักคือหนังสือรับรองถิ่นที่อยู่ทางภาษีที่ออกโดยหน่วยงานภาษีของประเทศผู้รับเงินสำหรับปีที่จ่าย พร้อมสัญญาที่แสดงลักษณะของเงินได้และหลักฐานว่าผู้รับเป็นเจ้าของเงินได้ที่แท้จริง ควรขอหนังสือรับรองให้ครอบคลุมปีที่จ่ายก่อนโอนเงิน เพราะการขอย้อนหลังใช้เวลานาน และหากยังไม่มีเอกสารในวันจ่ายมักต้องหักในอัตราปกติไปก่อนแล้วจึงขอคืนภายหลัง

ต้องแยกว่าเป็นสาขาหรือบริษัทย่อย กรณีสาขา กำไรถือเป็นส่วนหนึ่งของนิติบุคคลไทยและนำมารวมคำนวณตั้งแต่ต้น กรณีบริษัทย่อย เงินปันผลที่ได้รับจะถูกหัก ณ ที่จ่ายในประเทศต้นทางตามอนุสัญญา แล้วนำมารวมเป็นรายได้ในไทย ซึ่งอาจมีสิทธิยกเว้นหรือใช้เครดิตภาษีต่างประเทศตามเงื่อนไขเรื่องสัดส่วนการถือหุ้นและระยะเวลาถือครอง จึงควรออกแบบโครงสร้างก่อนลงทุน ไม่ใช่ตอนจะส่งกำไรกลับ

รายการที่เป็นตัวเงิน เช่น ลูกหนี้ เจ้าหนี้ และเงินฝากสกุลต่างประเทศ ต้องแปลงค่าใหม่ ณ วันสิ้นรอบบัญชีด้วยอัตราปิดที่อ้างอิงได้ เช่น อัตราถัวเฉลี่ยของธนาคารพาณิชย์ที่ธนาคารแห่งประเทศไทยประกาศ ส่วนรายการที่ไม่เป็นตัวเงิน เช่น สินทรัพย์ถาวรที่ซื้อมาในอดีต ยังคงใช้อัตรา ณ วันเกิดรายการ ควรกำหนดนโยบายอัตราที่ใช้เป็นลายลักษณ์อักษรและใช้เหมือนกันทุกปี

การแปลงค่ารายการที่เป็นตัวเงิน ณ วันสิ้นรอบบัญชีทำให้เกิดผลต่างที่โดยหลักต้องนำมารวมคำนวณกำไรสุทธิทางภาษีของรอบนั้น ไม่ได้รอจนกว่าจะรับหรือจ่ายเงินจริง ประเด็นที่ต้องระวังคือความสม่ำเสมอ หากปีที่ขาดทุนนำมาหักแต่ปีที่กำไรไม่นำมารวม จะเป็นจุดที่ถูกทักทันที ควรทำกระดาษคำนวณผลต่างแยกตามสกุลเงินและแนบไว้กับงบทุกปี

ขอบเขตจำกัดอยู่ที่งานซึ่งไม่ก่อให้เกิดรายได้เท่านั้น ได้แก่ การเสาะหาแหล่งจัดซื้อ ตรวจคุณภาพสินค้าตามคำสั่งของบริษัทแม่ ให้ข้อมูลสินค้าแก่ตัวแทนจำหน่าย และรายงานความเคลื่อนไหวทางธุรกิจกลับไปยังบริษัทแม่ จึงรับคำสั่งซื้อ ต่อรองราคา หรือออกใบแจ้งหนี้ในนามตนเองไม่ได้ ค่าใช้จ่ายทั้งหมดมาจากเงินที่บริษัทแม่โอนเข้ามา และแม้ไม่มีรายได้ ก็ยังต้องจัดทำบัญชี ยื่นแบบ และหักภาษีเงินเดือนพนักงานตามปกติ

transfer pricing คือการกำหนดราคาธุรกรรมระหว่างบริษัทในกลุ่มเดียวกัน เช่น การขายสินค้า ให้บริการ หรือให้กู้ระหว่างบริษัทแม่และบริษัทลูก กฎหมายกำหนดว่าราคานั้นต้องเป็นราคาที่สมเหตุสมผล เหมือนกับที่คู่สัญญาอิสระจะทำกัน หากเจ้าหน้าที่พบว่าราคาโอนต่ำหรือสูงเกินจริง จะมีอำนาจปรับปรุงรายได้หรือค่าใช้จ่ายได้