จดทะเบียนบริษัทและการถือหุ้นของชาวต่างชาติ

กฎหมายกำหนดจำนวนผู้เริ่มก่อการขั้นต่ำไว้ และผู้ถือหุ้นทุกคนต้องมีตัวตนจริง ตรวจสอบที่มาของเงินลงหุ้นได้ การใช้ชื่อคนอื่นถือหุ้นแทนเพื่อเลี่ยงข้อจำกัดสัญชาติเป็นความผิดที่มีโทษทั้งผู้ถือแทนและผู้ให้ถือแทน

ทำได้เมื่อธุรกิจนั้นไม่อยู่ในบัญชีที่สงวนไว้ หรือได้รับใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว หรืออยู่ภายใต้สิทธิพิเศษตามสนธิสัญญาหรือการส่งเสริมการลงทุน แต่ละเส้นทางมีเงื่อนไขทุน การจ้างงาน และการรายงานที่ต่างกันมาก จึงควรเลือกเส้นทางก่อนร่างหนังสือบริคณห์สนธิ

ตัวเลขควรสอดคล้องกับแผนธุรกิจจริง เพราะทุนต่ำเกินไปทำให้ขอใบอนุญาตทำงานหรือเปิดวงเงินกับคู่ค้าไม่ผ่าน ส่วนทุนสูงเกินจำเป็นเพิ่มค่าธรรมเนียมและภาระเรียกชำระ ควรพิจารณาเงื่อนไขของใบอนุญาตที่จะขอควบคู่กับกระแสเงินสดปีแรก

ใช้ได้หากเจ้าของสถานที่ยินยอมเป็นหนังสือและอาคารไม่มีข้อห้ามตามระเบียบนิติบุคคลอาคารชุด แต่ที่อยู่นี้จะเป็นจุดรับหมายและหนังสือจากราชการ หากย้ายจริงต้องแจ้งเปลี่ยนแปลง ไม่เช่นนั้นอาจพลาดหนังสือแจ้งสำคัญ

ส่วนที่ควบคุมได้คือการจองชื่อ จัดทำหนังสือบริคณห์สนธิ ลงชื่อผู้ถือหุ้น และยื่นคำขอ ส่วนที่คาดเดายากคือการแก้ไขตามข้อทักท้วงของนายทะเบียนและการเปิดบัญชีธนาคารซึ่งขึ้นกับนโยบายของแต่ละสาขา ควรเผื่อเวลาสำหรับสองส่วนหลัง

ลงนามต่อหน้าเจ้าหน้าที่สถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลไทย หรือลงนามต่อหน้าผู้รับรองลายมือชื่อในประเทศนั้นแล้วต่อสายรับรองให้ครบตามที่นายทะเบียนยอมรับ เอกสารที่ทำเป็นภาษาต่างประเทศต้องมีคำแปลไทยแนบพร้อมคำรับรอง

ขอฉบับคัดรับรองที่ออกใหม่ตามอายุที่ปลายทางยอมรับ แปลเป็นภาษาที่ปลายทางกำหนด แล้วรับรองต่อกันเป็นชั้นจนถึงหน่วยงานที่ปลายทางยอมรับ หลายประเทศจำกัดอายุหนังสือรับรองไว้สั้นมาก จึงควรเริ่มจากปลายทางแล้วย้อนกลับมาตั้งวันคัดสำเนา

ต้องส่งหลังการประชุมสามัญประจำปี และต้องส่งใหม่เมื่อมีการโอนหุ้น การไม่ส่งทำให้ข้อมูลทะเบียนไม่ตรงกับความจริง ซึ่งกลายเป็นปัญหาทันทีเมื่อจะขายกิจการ ขอสินเชื่อ หรือเข้าประมูลงานที่ตรวจโครงสร้างผู้ถือหุ้น

ต้องมีมติที่ประชุมตามข้อบังคับ แล้วยื่นคำขอจดทะเบียนแก้ไขภายในกำหนด หลังจดแล้วควรแจ้งธนาคาร คู่สัญญา และหน่วยงานที่ออกใบอนุญาต เพราะเอกสารที่ลงนามโดยผู้ไม่มีอำนาจตามทะเบียนใหม่มักถูกปฏิเสธย้อนหลัง

สาขาไม่ใช่นิติบุคคลแยกต่างหาก บริษัทแม่จึงรับผิดโดยตรงและมักต้องขออนุญาตประกอบธุรกิจ ส่วนบริษัทลูกเป็นนิติบุคคลไทยที่จำกัดความรับผิดไว้ที่ทุน แต่ต้องปฏิบัติตามข้อจำกัดสัดส่วนผู้ถือหุ้น ทางเลือกขึ้นกับความเสี่ยงที่บริษัทแม่รับได้

ต้องมีมติเลิก จดทะเบียนเลิก แต่งตั้งผู้ชำระบัญชี ประกาศและแจ้งเจ้าหนี้ จัดทำงบ ณ วันเลิก ให้ผู้สอบบัญชีตรวจ เคลียร์ภาษีค้าง แล้วจึงจดเสร็จการชำระบัญชี การปล่อยทิ้งไว้เฉยๆ ไม่ทำให้บริษัทหายไป แต่สร้างค่าปรับสะสมกับกรรมการ

ทำหนังสือมอบอำนาจระบุขอบเขตที่ชัดเจน วันหมดอายุ และชื่อหน่วยงานที่จะไปติดต่อ ลงนามโดยผู้มีอำนาจตามเอกสารจดทะเบียนของบริษัทแม่ พร้อมแนบหลักฐานอำนาจนั้น แล้วรับรองลายมือชื่อและต่อสายนิติกรณ์ให้ครบก่อนส่งเข้าไทย

นิติบุคคลคือบุคคลที่กฎหมายรับรู้ให้มีสถานะและสิทธิแยกต่างหากจากเจ้าของ ได้แก่ บริษัทจำกัด บริษัทมหาชน ห้างหุ้นส่วนจดทะเบียน และมูลนิธิ นิติบุคคลสามารถทำสัญญา ถือกรรมสิทธิ์ทรัพย์สิน และฟ้องร้องได้เอง ความรับผิดจำกัดอยู่ที่ทุนจดทะเบียนยกเว้นกรณีผู้ถือหุ้นใช้บุคคลอื่นเป็นตัวแทนปกปิด

ห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนเป็นนิติบุคคลที่มีผู้เป็นหุ้นส่วนตั้งแต่สองคนขึ้นไป ลงทะเบียนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มีทุนหุ้นส่วนและอาจดำเนินกิจการเพื่อหากำไรหรือไม่หากำไร ผู้เป็นหุ้นส่วนทั่วไปรับผิดชอบไม่จำกัด ส่วนผู้รับผิดชอบจำกัดรับผิดตามเงินที่ตกลงไว้ การจดทะเบียนต้องยื่นต่อกรมทะเบียนธุรกิจ

ทุนจดทะเบียนคือวงเงินหุ้นที่บริษัทระบุไว้ในหนังสือบริษัทและจดทะเบียนต่อกรมทะเบียนธุรกิจ แสดงถึงวงเงินความรับผิดที่จำกัดของบริษัท บริษัทจำกัดไม่มีกฎหมายกำหนดขั้นต่ำ แต่ธุรกิจบางประเภทหรือการขอวีซ่าทำงานอาจต้องการทุนชำระแล้วตามเกณฑ์ ทุนจดทะเบียนต่างจากทุนชำระแล้วซึ่งเป็นเงินที่ผู้ถือหุ้นนำส่งจริง

ทะเบียนพาณิชย์คือการจดทะเบียนผู้ประกอบการพาณิชย์ก่อนเริ่มดำเนินกิจการ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ผู้ประกอบการที่ต้องจดได้แก่ ห้างหุ้นส่วนและบริษัท การจดทะเบียนพาณิชย์ทำได้ที่กรมทะเบียนธุรกิจ พร้อมยื่นเอกสารระบุชื่อ วัตถุประสงค์ และสถานที่ประกอบการ

ห้างหุ้นส่วนจำกัดจดทะเบียนที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้า โดยต้องมีหุ้นส่วนตั้งแต่สองคนขึ้นไป แบ่งเป็นหุ้นส่วนจำพวกจำกัดความรับผิดซึ่งรับผิดไม่เกินเงินลงหุ้น และหุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิดซึ่งเป็นผู้จัดการห้าง เอกสารหลักคือคำขอจดทะเบียน รายการจดทะเบียน ข้อมูลหุ้นส่วนและจำนวนเงินลงหุ้น หลักฐานที่ตั้งสำนักงาน และตราประทับหากต้องการใช้ ด้านบัญชีห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนถือเป็นนิติบุคคลเช่นเดียวกับบริษัท จึงต้องจัดทำบัญชี ปิดงบการเงินประจำปี และยื่นภาษีเงินได้นิติบุคคลเหมือนกัน ข้อแตกต่างที่คนถามบ่อยคือเกณฑ์ผู้สอบบัญชี ห้างหุ้นส่วนขนาดเล็กที่เข้าเงื่อนไขทุน สินทรัพย์ และรายได้ตามที่กฎหมายกำหนด สามารถให้ผู้สอบบัญชีภาษีอากรรับรองแทนผู้สอบบัญชีรับอนุญาตได้ ส่วนที่เกินเกณฑ์ต้องใช้ผู้สอบบัญชีรับอนุญาตเต็มรูปแบบ

หส 2 เป็นแบบรายการจดทะเบียนของห้างหุ้นส่วน ใช้แสดงรายละเอียดที่จะถูกบันทึกลงทะเบียน ได้แก่ ชื่อห้าง วัตถุที่ประสงค์ ที่ตั้งสำนักงานแห่งใหญ่และสาขา ชื่อหุ้นส่วนทุกคนพร้อมประเภทความรับผิด สิ่งที่นำมาลงหุ้นและมูลค่า ตลอดจนผู้เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการและข้อจำกัดอำนาจถ้ามี แบบนี้ยื่นคู่กับคำขอจดทะเบียนตอนจัดตั้ง และยื่นอีกครั้งเมื่อมีการแก้ไขรายการที่จดไว้ เช่น เปลี่ยนที่ตั้ง เพิ่มหรือถอนหุ้นส่วน เปลี่ยนจำนวนเงินลงหุ้น หรือเปลี่ยนผู้จัดการ ข้อควรระวังทางบัญชีคือตัวเลขเงินลงหุ้นในทะเบียนต้องตรงกับที่บันทึกในสมุดบัญชีและงบการเงิน เพราะเมื่อยื่นงบต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้าแล้วตัวเลขไม่ตรงกับทะเบียน มักถูกตีกลับให้แก้ไขและทำให้การยื่นงบล่าช้าจนเกิดค่าปรับ

สำหรับนิติบุคคลที่จดทะเบียนกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้า เลขทะเบียนนิติบุคคล 13 หลักที่ปรากฏบนหนังสือรับรองคือเลขเดียวกับที่ใช้เป็นเลขประจำตัวผู้เสียภาษี จึงไม่ต้องยื่นขอเลขใหม่กับกรมสรรพากรอีก ต่างจากกรณีบุคคลธรรมดาซึ่งใช้เลขบัตรประจำตัวประชาชน และกรณีผู้มีหน้าที่เสียภาษีที่ไม่มีเลขทั้งสองแบบ เช่น กิจการร่วมค้าหรือผู้ประกอบการต่างประเทศบางประเภท ซึ่งต้องยื่นคำขอเพื่อรับเลขจากกรมสรรพากรโดยตรง จุดที่ทำให้สับสนบ่อยคือสำนักงานสาขา เพราะเลขผู้เสียภาษียังเป็นเลขเดียวกับสำนักงานใหญ่ แต่ต้องระบุรหัสสาขาห้าหลักเพิ่มบนใบกำกับภาษี โดยสำนักงานใหญ่ใช้รหัส 00000 การกรอกรหัสสาขาผิดทำให้ใบกำกับภาษีไม่สมบูรณ์และผู้ซื้อเสี่ยงถูกตัดภาษีซื้อ จึงควรตรวจเลขและรหัสสาขาของคู่ค้าจากระบบตรวจสอบผู้ประกอบการจดทะเบียนของกรมสรรพากรก่อนบันทึกเข้าระบบครั้งแรก