ผู้ถือหุ้นต่างชาติและบริษัทที่ได้รับส่งเสริม BOI

เก็บใบแจ้งรับเงินโอนจากธนาคารที่ระบุชื่อผู้โอน จำนวนเงินสกุลต่างประเทศ อัตราแลกเปลี่ยนที่ธนาคารใช้ และวัตถุประสงค์ว่าเป็นค่าหุ้น พร้อมแนบใบสำคัญรับเงินค่าหุ้นของบริษัทและสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นฉบับปรับปรุง สมุดบัญชีต้องบันทึกยอดเป็นเงินบาทตามอัตราวันที่ได้รับเงินจริง ส่วนต่างที่เกิดจากอัตราแลกเปลี่ยนให้แยกออกจากทุนเรือนหุ้น อย่ารวมเข้าไปในทุนจดทะเบียน เพราะเจ้าหน้าที่จะเทียบยอดทุนในงบกับที่จดไว้กับกรมพัฒนาธุรกิจการค้าเสมอ

ต้องแยกศูนย์กำไรตั้งแต่ระดับผังบัญชี โดยกำหนดรหัสโครงการให้ทุกใบแจ้งหนี้ ทุกใบสำคัญจ่าย และทุกรายการสต๊อก รายได้ที่ไม่เข้าข่ายบัตรส่งเสริมต้องเสียภาษีตามปกติ ส่วนรายจ่ายที่ใช้ประโยชน์ร่วมกัน อาทิ เงินเดือนทีมบัญชี ค่าเช่าสำนักงาน ให้ปันส่วนด้วยเกณฑ์ที่อธิบายได้และใช้เกณฑ์เดิมทุกปี เช่น สัดส่วนรายได้หรือพื้นที่ใช้งาน จัดทำกระดาษทำการปันส่วนแนบไว้กับแฟ้มปิดงบทุกงวด เพื่อให้ทีมตรวจสอบภายนอกไล่เส้นทางตัวเลขได้ทันทีโดยไม่ต้องขอข้อมูลเพิ่ม

ต้นทุนสินทรัพย์คือราคาซื้อบวกค่าขนส่ง ค่าประกันภัย ค่าติดตั้ง และค่าทดสอบเดินเครื่อง โดยไม่รวมอากรที่ได้รับยกเว้นเพราะบริษัทไม่ได้จ่ายจริง ให้เปิดทะเบียนสินทรัพย์แยกกลุ่มที่ใช้สิทธิ พร้อมบันทึกเลขที่หนังสืออนุมัติและเงื่อนไขระยะเวลาห้ามจำหน่าย หากภายหลังขายหรือย้ายเครื่องจักรออกจากโครงการก่อนครบเงื่อนไข อาจต้องชำระอากรย้อนหลัง จึงควรตั้งการแจ้งเตือนวันครบกำหนดไว้ในทะเบียนสินทรัพย์ตั้งแต่วันแรกที่รับเครื่อง

ต้องมีมติที่ประชุมอนุมัติจ่ายปันผลจากกำไรสะสมที่มีอยู่จริงหลังจัดสรรทุนสำรองตามกฎหมาย จากนั้นหักภาษี ณ ที่จ่ายในอัตราที่กฎหมายกำหนดและนำส่งภายในกำหนดเวลาของเดือนถัดมา จากนั้นออกใบรับรองการหักภาษีฉบับภาษาอังกฤษให้ผู้รับใช้เครดิตในประเทศของตน หากปันผลมาจากกำไรส่วนที่ได้รับยกเว้นภาษีตามบัตรส่งเสริม เงื่อนไขการหักอาจต่างออกไป จึงต้องแยกกำไรสะสมตามแหล่งที่มาไว้ในหมายเหตุประกอบงบทุกปี

งานบัญชีต้องปรับสามจุด หนึ่งคือสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นและบัญชีทุนต้องสะท้อนวันที่โอนหุ้นจริง สองคือการคำนวณปันผลระหว่างปีต้องอิงสัดส่วน ณ วันปิดสมุดทะเบียนแต่ละรอบ ไม่ใช่สัดส่วนปลายปี และสามคือหมายเหตุประกอบงบต้องเปิดเผยการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างผู้ถือหุ้นในระหว่างงวด นอกจากนี้ควรทบทวนว่ากิจกรรมที่ทำอยู่ยังสอดคล้องกับเงื่อนไขใบอนุญาตหรือบัตรส่งเสริมที่ถืออยู่หรือไม่ ก่อนที่รอบตรวจประจำปีจะมาถึง

ควรตั้งต้นจากตัวเลขชุดเดียวกันเสมอ แต่รูปแบบรายงานมักขอข้อมูลละเอียดกว่างบการเงิน เช่น มูลค่าการส่งออก ปริมาณการผลิต จำนวนแรงงานไทยและต่างชาติ และมูลค่าวัตถุดิบที่ใช้สิทธิ จึงต้องเก็บสถิติเหล่านี้ระหว่างปีควบคู่กับการลงบัญชี ถ้าปล่อยให้ถึงกำหนดส่งแล้วค่อยย้อนรวบรวม ตัวเลขมักไม่ตรงกับงบที่ผู้สอบบัญชีรับรอง และการชี้แจงภายหลังจะใช้เวลามากกว่าการบันทึกให้ครบตั้งแต่แรก

ต้องคุมเป็นบัญชีสต๊อกเฉพาะที่ตัดยอดตามสูตรการผลิตที่ได้รับอนุมัติ ทุกครั้งที่เบิกใช้ต้องอ้างอิงใบสั่งผลิตและปริมาณตามสูตร ส่วนเศษเสียหรือของเสียต้องมีเอกสารอนุมัติการทำลายหรือจำหน่ายก่อนตัดออกจากบัญชี หากยอดคงเหลือทางบัญชีกับยอดที่รายงานต่อหน่วยงานไม่ตรงกัน จะเกิดภาระต้องชำระอากรสำหรับส่วนที่อธิบายไม่ได้ ดังนั้นควรนับสต๊อกกลุ่มนี้ถี่กว่ากลุ่มทั่วไป และเก็บกระดาษทำการกระทบยอดทุกครั้งที่นับ

ลงเป็นรายจ่ายได้เมื่อพิสูจน์ได้ว่าเกี่ยวข้องกับกิจการโดยตรง เช่น เดินทางมาประชุมงาน ตรวจโรงงาน หรือพบลูกค้า โดยต้องมีวาระการเดินทาง ใบเสร็จตัวจริง และหลักฐานการอนุมัติ ส่วนค่าที่พักถาวรหรือค่าใช้จ่ายส่วนตัวที่บริษัทออกให้ มักถือเป็นประโยชน์เพิ่มของบุคคลนั้นและต้องรวมเป็นเงินได้เพื่อคำนวณภาษีบุคคลธรรมดาและหักภาษี ณ ที่จ่ายให้ถูกต้อง การแยกสองกลุ่มนี้ให้ชัดตั้งแต่ตอนตั้งเบิกช่วยลดข้อโต้แย้งเมื่อถูกตรวจ

เตรียมสามเรื่องล่วงหน้าอย่างน้อยหนึ่งรอบบัญชี ได้แก่ การตัดยอดรายได้และค่าใช้จ่ายให้ตรงงวดที่สิทธิยังมีผล การทบทวนผลขาดทุนสะสมที่ยกไปใช้ได้หลังสิ้นสุดสิทธิ และการประมาณการภาระภาษีในปีแรกที่ต้องเสียเต็มอัตราเพื่อวางแผนกระแสเงินสด นอกจากนี้ควรทบทวนนโยบายค่าเสื่อมราคาและการปันส่วนค่าใช้จ่ายร่วมอีกครั้ง เพราะเมื่อไม่มีการแยกกิจการที่ได้รับสิทธิแล้ว โครงสร้างรายงานภายในมักต้องปรับให้ง่ายลง

นอกจากงานตรวจตามปกติ ผู้สอบจะขอดูบัตรส่งเสริมและเงื่อนไขแนบท้าย ทดสอบว่ารายได้ที่นำมาใช้สิทธิอยู่ในขอบเขตกิจการที่ได้รับอนุมัติจริง สุ่มทดสอบเกณฑ์การเฉลี่ยรายจ่ายส่วนกลาง สอบทานทะเบียนสินทรัพย์และวัตถุดิบที่ใช้สิทธิ และพิจารณาว่าการเปิดเผยข้อมูลในหมายเหตุครบถ้วนหรือไม่ การจัดแฟ้มเอกสารสิทธิประโยชน์แยกไว้ต่างหากตั้งแต่ต้นปีจะทำให้รอบตรวจสั้นลงมาก และลดคำถามที่ต้องตอบซ้ำในช่วงปิดงบ