บังคับคดีและสืบทรัพย์

คำพิพากษาเป็นเพียงใบอนุญาตให้ไปเก็บเงิน ไม่ใช่ตัวเงิน ต้องรอให้คดีถึงที่สุดหรือขอออกหมายบังคับคดี แล้วตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดีเพื่อยึดหรืออายัดทรัพย์ที่หาได้จริง งานหนักจึงอยู่หลังคำพิพากษา ไม่ใช่ก่อน

เริ่มจากเอกสารที่ถูกกฎหมายก่อน เช่น สำเนาโฉนดจากกรมที่ดิน ทะเบียนรถ ข้อมูลผู้ถือหุ้นและงบการเงินจากกรมพัฒนาธุรกิจการค้า และที่อยู่ตามทะเบียนราษฎร จากนั้นใช้คำสั่งศาลในการเข้าถึงข้อมูลที่เปิดเผยเองไม่ได้ เราไม่ใช้วิธีที่ผิดกฎหมายเพราะทำให้พยานหลักฐานเสียทั้งชุด

ไม่ได้ กฎหมายกันเงินส่วนที่จำเป็นต่อการดำรงชีพไว้ และเงินบางประเภทได้รับความคุ้มครองเป็นพิเศษ เช่น เงินบำนาญและเงินสวัสดิการบางรายการ การอายัดจึงเป็นการเก็บทีละงวดในอัตราที่กฎหมายยอมให้ ไม่ใช่การกวาดยอดเดียว

ในทางปฏิบัติควรรู้อย่างน้อยว่าลูกหนี้ใช้ธนาคารใด เพราะคำสั่งอายัดต้องส่งถึงธนาคารที่ระบุตัวได้ หลายครั้งเราได้เบาะแสจากเอกสารในสำนวนคดีเอง เช่น สลิปโอนเงิน ใบเสร็จ หรือเลขบัญชีที่ปรากฏในสัญญาเดิม

ต้องเผื่อเวลาเป็นหลักหลายเดือนถึงเป็นปี เพราะมีขั้นตอนประเมินราคา ประกาศขาย และการเปิดขายซ้ำเมื่อไม่มีผู้เข้าสู้ราคา ถ้ามีผู้คัดค้านหรือมีผู้มีสิทธิอื่นในทรัพย์ เวลาจะยืดออกอีก การประมาณการที่ตรงความจริงช่วยให้ตัดสินใจได้ว่าคุ้มค่าดำเนินการต่อหรือควรเจรจา

อย่าเทเงินเพิ่มลงในคดีที่เก็บไม่ได้ ทางเลือกคือรักษาสิทธิไว้แล้วติดตามเป็นระยะ เพราะฐานะของลูกหนี้เปลี่ยนได้ หรือเจรจารับชำระเป็นงวดที่รับได้จริง ในบางกรณีการใช้กระบวนการล้มละลายจะเปิดทางตรวจสอบทรัพย์ได้กว้างกว่าการบังคับคดีปกติ

มีช่องทางฟ้องเพิกถอนการโอนที่ทำให้เจ้าหนี้เสียเปรียบ แต่ต้องมีพยานหลักฐานเรื่องเวลา ราคา และความสัมพันธ์ของคู่กรณี การโอนในราคาต่ำผิดปกติให้คนใกล้ชิดในช่วงที่หนี้เกิดแล้วคือชุดข้อเท็จจริงที่ศาลรับฟัง และมีกำหนดเวลาในการใช้สิทธิ จึงไม่ควรรอ

มีกำหนดเวลาแน่นอนนับจากคำพิพากษาถึงที่สุด ถ้าปล่อยให้พ้นกำหนดสิทธิบังคับคดีจะหมดไปแม้คำพิพากษายังอยู่ในมือ เรื่องนี้เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดที่ทำให้คดีชนะแล้วสูญเปล่า จึงควรลงปฏิทินเตือนไว้ตั้งแต่วันที่คดีจบ

โดยหลักบังคับตามคำพิพากษาต่างประเทศไม่ได้โดยตรง ต้องมาฟ้องเป็นคดีในไทย โดยใช้คำพิพากษานั้นเป็นพยานหลักฐานสำคัญพร้อมคำแปลและการรับรองที่ครบถ้วน การเตรียมชุดเอกสารให้ถูกรูปแบบตั้งแต่ต้นช่วยลดเวลาชั้นพิจารณาลงอย่างชัดเจน

มีค่าธรรมเนียมของทางราชการตามชั้นตอน ค่าใช้จ่ายเจ้าพนักงานในการออกไปยึดหรือรักษาทรัพย์ ค่าประกาศขาย และค่าวิชาชีพในการสืบทรัพย์และดำเนินเรื่อง เราประเมินยอดรวมและโอกาสเก็บได้ให้ก่อนเริ่ม เพื่อไม่ให้ค่าใช้จ่ายแซงหนี้ที่ตามอยู่