บัญชี ภาษี และงบการเงินสำหรับธุรกิจในไทย

ผู้ทำบัญชีต้องมีคุณวุฒิและขึ้นทะเบียนตามกฎหมายการบัญชี พร้อมสะสมชั่วโมงพัฒนาความรู้ต่อเนื่อง หนึ่งคนรับงานได้จำกัดจำนวนกิจการตามที่กำหนด ดังนั้นชื่อที่ปรากฏในงบต้องเป็นคนที่ทำงานจริง ไม่ใช่ชื่อยืมใช้

โดยทั่วไปมีการยื่นแบบภาษีหัก ณ ที่จ่ายจากค่าจ้างและค่าบริการ แบบภาษีมูลค่าเพิ่มพร้อมรายงานภาษีซื้อภาษีขาย และเงินสมทบประกันสังคมของลูกจ้าง กำหนดวันแตกต่างกันระหว่างยื่นกระดาษกับยื่นออนไลน์ ควรยืนยันปฏิทินของเดือนนั้นทุกครั้ง

บริษัทจำกัดต้องจัดทำงบการเงินและให้ผู้สอบบัญชีรับอนุญาตแสดงความเห็นทุกปี แม้ไม่มีรายการค้าเลยก็ยังต้องยื่นงบเปล่าและแบบภาษีประจำปี การเงียบไว้เฉยๆ ทำให้เกิดค่าปรับสะสมและสถานะไม่เคลื่อนไหวที่กระทบการขอสินเชื่อภายหลัง

ขอไฟล์สมุดบัญชีถึงเดือนล่าสุด ทะเบียนทรัพย์สินพร้อมค่าเสื่อม รายละเอียดลูกหนี้เจ้าหนี้คงเหลือ สำเนาแบบภาษีที่ยื่นแล้วพร้อมใบเสร็จ และงบปีก่อนฉบับที่ผู้สอบบัญชีเซ็น ถ้าขาดใบเสร็จการยื่น ทีมใหม่จะกระทบยอดต้นงวดไม่ได้

อัตราขึ้นกับประเภทเงินได้ เช่น ค่าบริการ ค่าเช่า ค่าโฆษณา ค่าขนส่ง มีอัตราต่างกัน และต่างกันอีกเมื่อผู้รับเป็นบุคคลธรรมดาหรือนิติบุคคล ทางที่ปลอดภัยคือระบุประเภทงานในสัญญาให้ชัด แล้วตรวจอัตรากับประกาศกรมสรรพากรที่ใช้อยู่ก่อนจ่ายเงิน

ใบกำกับภาษีแบบเต็มรูปมีเลขผู้เสียภาษีทั้งสองฝ่าย ที่อยู่ รายการ และภาษีแยกบรรทัด จึงใช้เครดิตภาษีซื้อได้ ส่วนใบเสร็จย่อหรือสลิปโอนเงินอาจใช้เป็นรายจ่ายทางบัญชีได้แต่ไม่ให้เครดิตภาษีซื้อ ทำให้ต้นทุนจริงสูงกว่าที่ประเมินไว้

การจดบริษัทช่วยได้เมื่อรายจ่ายจริงสูงและต้องการหักตามหลักฐาน แต่มาพร้อมภาระปิดงบ สอบบัญชี และงานรายเดือน หากรายได้ยังไม่มากและรายจ่ายน้อย การหักเหมาในนามบุคคลมักคุ้มกว่า ควรเทียบตัวเลขสองทางก่อนตัดสิน

เมื่อรายรับจากการขายสินค้าหรือให้บริการถึงเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดในรอบปี ต้องยื่นคำขอภายในกำหนดนับจากวันที่ถึงเกณฑ์ บางกิจการเลือกจดก่อนถึงเกณฑ์เพราะลูกค้าองก์กรต้องการใบกำกับภาษี ควรยืนยันเกณฑ์ปัจจุบันกับกรมสรรพากร

ต้องประมาณกำไรทั้งปีแล้วชำระตามสัดส่วน หากประมาณต่ำกว่าความจริงเกินสัดส่วนที่ยอมรับได้โดยไม่มีเหตุอันสมควร จะมีเงินเพิ่มตามกฎหมาย วิธีลดความเสี่ยงคือใช้ตัวเลขครึ่งปีจริงเป็นฐานและทบทวนคำสั่งซื้อที่ยืนยันแล้วในครึ่งปีหลัง

การจ่ายค่าบริการหรือค่าสิทธิออกไปต่างประเทศอาจมีหน้าที่นำส่งภาษีแทน และอาจต้องนำส่งภาษีมูลค่าเพิ่มในนามผู้รับบริการ อัตราอาจลดลงได้ตามอนุสัญญาภาษีซ้อนหากมีหนังสือรับรองถิ่นที่อยู่ของคู่สัญญา ควรตรวจอนุสัญญาฉบับที่ใช้กับประเทศนั้น

จะมีค่าปรับอาญาตามประเภทแบบและเงินเพิ่มคิดจากภาษีที่ต้องชำระตามระยะเวลาที่ล่าช้า การยื่นเปล่าแต่ตรงเวลามักเสียหายน้อยกว่าการเงียบไว้ และถ้ารู้ว่าจะไม่ทันควรยื่นตามตัวเลขที่มีก่อน แล้วยื่นเพิ่มเติมเมื่อข้อมูลครบ

ปกติเป็นสมุดรายวันและบัญชีแยกประเภท ใบกำกับภาษีซื้อขายเรียงตามรายงาน สัญญาสำคัญ ใบแจ้งหนี้และหลักฐานการรับจ่ายเงินที่จับคู่กับรายการธนาคาร รวมทั้งเหตุผลของรายการปรับปรุงปลายปี ความเรียบร้อยของการจับคู่ยอดธนาคารมักเป็นตัวตัดสินว่าการตรวจจะยืดเยื้อหรือจบเร็ว

ฉบับที่ยื่นหน่วยงานไทยยังเป็นภาษาไทย ส่วนฉบับส่งผู้ถือหุ้นหรือธนาคารต่างประเทศทำเป็นคำแปลที่มีคำรับรองความถูกต้อง หากปลายทางต้องการน้ำหนักเพิ่ม อาจให้ผู้มีอำนาจลงนามรับรองต่อหน้าผู้รับรองลายมือชื่อแล้วต่อสายนิติกรณ์ตามที่ปลายทางกำหนด

นิติบุคคลคือบุคคลที่กฎหมายสร้างขึ้นให้มีสถานะคู่ความและทรัพย์สินแยกจากบุคคลธรรมดา เช่น บริษัทจำกัด ห้างหุ้นส่วนจดทะเบียน มูลนิธิ และสมาคม สามารถถือกรรมสิทธิ์ ทำสัญญา ฟ้องร้อง และถูกฟ้องได้ในชื่อของตนเอง การจัดทำบัญชีและยื่นภาษีของนิติบุคคลจึงแยกจากเจ้าของ

ห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนคือการรวมตัวกันของบุคคลตั้งแต่สองคนขึ้นไปเพื่อประกอบธุรกิจ และได้จดทะเบียนตามกฎหมายพาณิชย์ มีสถานะนิติบุคคลและต้องยื่นภาษีเงินได้นิติบุคคล กำไรแบ่งให้หุ้นส่วนตามสัดส่วนที่ตกลงไว้ หุ้นส่วนไม่จำเป็นต้องลงทุนเท่ากัน

บริษัทไทยทั่วไปต้องดูแลภาษีเงิได้นิติบุคคล ภาษีมูลค่าเพิ่มหากจดทะเบียน ภาษีหัก ณ ที่จ่ายจากเงินเดือนและค่าจ้าง ภาษีหัก ณ ที่จ่ายจากค่าบริการต่างประเทศ ภาษีธุรกิจเฉพาะหากเข้าเงื่อนไข และภาษีป้ายหากมีป้ายประชาสัมพันธ์ นายจ้างยังต้องนำส่งประกันสังคมและกองทุนสำรองเลี้ยงชีพหากมี

ตรวจสอบได้ผ่านระบบ e-Filing ของกรมสรรพากรด้วยบัญชีผู้ใช้ของกิจการ หรือสอบถามที่สำนักงานสรรพากรพื้นที่พร้อมเลขประจำตัวผู้เสียภาษี การเก็บใบเสร็จรับเอกสารและหลักฐานการชำระเงินทุกครั้งช่วยให้ตรวจสอบย้อนหลังได้ หากพบว่ายังไม่ได้ยื่นควรยื่นตามตัวเลขที่มีและแก้ไขเพิ่มเติมภายหลัง

ภ.ง.ด.1 คือแบบแสดงรายการภาษีหัก ณ ที่จ่ายเงินได้ประเภทเงินเดือน ภ.ง.ด.50 คือแบบแสดงรายการภาษีเงินได้นิติบุคคลประจำปี และ ภ.ง.ด.51 คือแบบแสดงรายการภาษีเงินได้นิติบุคคลครึ่งปี บริษัทต้องยื่นตามกำหนดเวลาและเก็บหลักฐานการชำระเงินไว้ตรวจสอบ