ครอบครัวข้ามชาติ หย่า และอำนาจปกครองบุตร

เลือกจากที่ที่ทรัพย์สินและบุตรอยู่ เพราะคำสั่งจะบังคับได้เร็วที่สุดในเขตอำนาจนั้น ถ้าทรัพย์สินหลักเป็นอสังหาริมทรัพย์ในไทยและบุตรเรียนในไทย การดำเนินการในไทยลดขั้นตอนการรับรองคำพิพากษาต่างประเทศออกไปทั้งชั้น ในทางกลับกันถ้าเงินบำนาญและกองทุนอยู่ต่างประเทศ ควรวางลำดับให้ศาลที่นั่นเป็นผู้จัดการส่วนนั้น

การหย่าโดยความยินยอมที่นายทะเบียนทำได้เมื่อการสมรสนั้นปรากฏในทะเบียนของไทย ถ้าจดทะเบียนไว้ต่างประเทศต้องนำเอกสารการสมรสไปแปล รับรอง และบันทึกเข้าระบบทะเบียนไทยก่อน ไม่เช่นนั้นนายทะเบียนไม่มีรายการให้เพิกถอน และเรื่องจะกลับไปที่ศาลโดยไม่จำเป็น

กฎหมายไทยกำหนดเหตุไว้เป็นรายการ เช่น การอุปการะเลี้ยงดูหรือยกย่องผู้อื่นฉันคู่สมรส การประพฤติชั่ว การทำร้าย การจงใจละทิ้งเกินกำหนดเวลา และการแยกกันอยู่โดยไม่สามารถอยู่ร่วมกันได้ตามระยะเวลาที่กฎหมายวางไว้ คดีที่แพ้มักไม่ใช่เพราะไม่มีเหตุ แต่เพราะพยานหลักฐานไม่พอผูกกับเหตุที่อ้าง

ศาลชั่งประโยชน์สูงสุดของเด็กเป็นหลัก โดยดูความต่อเนื่องของการเลี้ยงดู สภาพที่อยู่ โรงเรียน สุขภาพ ความสามารถในการดูแลจริง และท่าทีของแต่ละฝ่ายต่อการให้เด็กได้พบอีกฝ่าย รายได้ที่สูงกว่าไม่ใช่ตัวชี้ขาด และผู้ที่พยายามตัดการติดต่อของอีกฝ่ายมักเสียเปรียบ

บุตรเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของมารดาทันที ส่วนบิดาต้องดำเนินการจดทะเบียนรับรองบุตรโดยความยินยอมของมารดาและบุตร หรือขอให้ศาลพิพากษาว่าเป็นบุตร จนกว่าจะทำเสร็จบิดายังไม่มีอำนาจปกครองตามกฎหมาย แม้จะเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายทั้งหมดก็ตาม

ไม่มีสูตรตายตัว ศาลดูค่าใช้จ่ายจริงที่พิสูจน์ได้ เช่น ค่าเล่าเรียน ค่ารักษา ค่าที่อยู่ตามส่วน เทียบกับความสามารถในการจ่ายของแต่ละฝ่าย การเตรียมตารางค่าใช้จ่ายรายเดือนที่มีใบเสร็จรองรับได้ผลกว่าการเสนอตัวเลขกลม ๆ และควรระบุกลไกปรับเพิ่มตามชั้นเรียนไว้ในข้อตกลงด้วย

ใช้คำพิพากษาหรือสัญญาประนีประนอมที่ศาลรับรองเป็นฐานในการบังคับคดี ทั้งอายัดเงินเดือน อายัดบัญชี และยึดทรัพย์ที่มีชื่อผู้ต้องจ่าย หากผู้ต้องจ่ายอยู่ต่างประเทศ ความยากจะย้ายไปที่การทำให้คำสั่งไทยมีผลในประเทศนั้น ซึ่งควรวางแผนตั้งแต่ตอนทำข้อตกลงว่าจะบังคับจากทรัพย์สินก้อนใด

ถ้าทั้งสองฝ่ายมีอำนาจปกครองร่วมกัน การพาเด็กออกนอกประเทศโดยลำพังเสี่ยงเป็นข้อพิพาทและอาจถูกมองเป็นการพาเด็กไปโดยไม่ชอบ ควรมีหนังสือให้ความยินยอมที่รับรองลายมือชื่อ ระบุช่วงเวลา ปลายทาง และวันกลับ พร้อมสำเนาเอกสารแสดงความเป็นบิดามารดาไว้ในกระเป๋าเดินทางเสมอ

มีช่องทางตามกลไกความร่วมมือระหว่างประเทศว่าด้วยการพาเด็กไปโดยมิชอบ ซึ่งเน้นการส่งเด็กกลับถิ่นที่อยู่เดิมเพื่อให้ศาลที่นั่นตัดสินเรื่องปกครอง ความเร็วสำคัญมาก เพราะยิ่งเด็กตั้งหลักในประเทศใหม่นานเท่าไร ข้อโต้แย้งเรื่องการปรับตัวยิ่งใช้คัดค้านการส่งกลับได้มากขึ้น

แยกให้ชัดก่อนว่าทรัพย์ใดเป็นสินส่วนตัวเพราะได้มาก่อนสมรสหรือได้รับให้โดยเฉพาะ แล้วจึงจัดกลุ่มทรัพย์ตามประเทศที่ตั้ง ในทางปฏิบัติที่จบเร็วที่สุดคือทำข้อตกลงเดียวที่ครอบทั้งหมด แล้วนำไปทำเอกสารโอนแยกตามกฎของแต่ละประเทศ เพราะการโอนที่ดินและหุ้นต้องใช้แบบพิมพ์ของท้องที่นั้นเอง

มีผลเมื่อทำเป็นหนังสือ ลงลายมือชื่อคู่สมรสและพยาน และจดแจ้งไว้ในทะเบียนสมรสพร้อมกับการจดทะเบียน หากทำหลังสมรสแล้วจะไม่ได้ผลตามที่ตั้งใจ และข้อกำหนดที่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือตัดสิทธิเรื่องบุตรก็ใช้บังคับไม่ได้แม้เขียนไว้

ต้องผ่านการพิจารณาของคณะกรรมการที่ดูแลการรับบุตรบุญธรรม มีการประเมินความเหมาะสมของผู้ขอ ระยะทดลองเลี้ยงดู และเอกสารจากประเทศผู้รับที่ยืนยันว่าเด็กจะได้สถานะและสิทธิตามกฎหมายที่นั่น การรับบุตรบุญธรรมของคู่สมรสที่มีบุตรติดมาก็ต้องผ่านกระบวนการนี้ ไม่ใช่แค่บันทึกทางทะเบียน